Lê Lai
Học thuậtThân thiện
Định nghĩa
- Danh từ riêng:
- Tên một vị danh tướng thời Lê sơ: Lê Lai là một trung thần, dũng tướng dưới quyền Bình Định vương Lê Lợi, nổi tiếng với hành động hy sinh thân mình cứu chúa trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh xâm lược.
- Biểu tượng của lòng trung nghĩa và sự hy sinh vì đại cuộc: Tên ông đã trở thành biểu tượng cho sự trung thành tuyệt đối và tinh thần xả thân vì nghĩa lớn trong lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ riêng:
- Lê Lai là một trong mười tám người cùng Lê Lợi thề ở Lũng Nhai. (Lê Lai là một trong mười tám người cùng Lê Lợi thề ở Lũng Nhai.)
- Tấm gương trung nghĩa của Lê Lai được lưu truyền mãi trong sử sách. (Tấm gương trung nghĩa của Lê Lai được lưu truyền mãi trong sử sách.)
- Nhân dân luôn nhớ ơn công lao to lớn của Lê Lai. (Nhân dân luôn nhớ ơn công lao to lớn của Lê Lai.)
Các cách sử dụng nâng cao
"Làm Lê Lai": Thành ngữ ám chỉ hành động hy sinh, liều mình cứu người khác hoặc vì mục đích cao cả.
- Trong tình thế nguy cấp, anh ấy đã "làm Lê Lai" để đồng đội rút lui an toàn. (Trong tình thế nguy cấp, anh ấy đã hy sinh thân mình để đồng đội rút lui an toàn.)
"Noi gương Lê Lai": Học tập và làm theo tấm gương dũng cảm, trung nghĩa của Lê Lai.
- Chiến sĩ ấy đã noi gương Lê Lai, một mình chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. (Chiến sĩ ấy đã học theo gương Lê Lai, một mình chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.)
Biến thể và từ gần giống
- Danh tướng Lê Lai: Cách gọi trang trọng, nhấn mạnh vai trò lịch sử.
- Trung Túc vương Lê Lai: Tước hiệu truy phong cao quý của ông.
- Anh hùng Lê Lai: Cách gọi thể hiện sự tôn kính, coi ông là biểu tượng anh hùng.
Từ đồng nghĩa (về ý nghĩa biểu tượng)
- Kỷ Tín: Nhân vật lịch sử Trung Quốc cũng có hành động chết thay cho chúa, thường được so sánh với Lê Lai.
- Trung thần: Người bề tôi hết lòng trung thành.
Thành ngữ liên quan
- "Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi": Câu ca dao phản ánh truyền thống và lòng biết ơn của nhân dân, nhắc nhở việc cúng giỗ Lê Lai (21 tháng Tám Âm lịch) trước ngày giỗ Vua Lê Thái Tổ (22 tháng Tám Âm lịch), như lời di nguyện của nhà vua.
- Theo tục lệ, "hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi" để tỏ lòng tri ân người đã hy sinh cứu chúa. (Theo tục lệ, cúng giỗ Lê Lai ngày 21 rồi mới đến giỗ Lê Lợi ngày 22 để tỏ lòng tri ân người đã hy sinh cứu chúa.)
- Danh tướng, có sách chép là Nguyễn Thân, sau theo phò Lê Lợi, đổi tên là Lê Lai. Quê thôn Danh Ta, huyện Thụy Nguyên, tỉnh Thanh Hóa
- Thân phụ ông tên Kiều, làm phụ đạo đất Lam Sơn, sinh hai trai, trưởng tên Lạn, thứ là ông
- Ông theo dưới cờ Bình Định vương Lê Lợi, dũng liệt kháng Minh cứu quốc. Năm Bính thân 1416, tại Lũng Nhai, ông cùng Bình Định vương và 17 tướng lãnh tâm phúc thề sống chết có nhau, được Lê Lợi trao chức Đô tổng quan, tước Quan Nội Hầu
- Năm Mậu tuất 1418, khoảng cuối năm, bị quân Minh vây ngặt ở vùng Chí Linh, Bình Định vương hỏi các tướng:
- - Ai khứng giả dạng ta cầm quân chống nhau với giặc, noi gương Kỷ Tín ngày xưa chết thay cho Hán Cao tổ? Để ta náu dấu nghi binh góp nhặt tướng sĩ mà lo nổi dậy phục quốc về sau?
- Lê Lai tình nguyện xin đi. Bình Định vương cảm khái, khấn với trời đất:
- - Lê Lai vì đại nghĩa xả thân, tôi thề ngày sau chẳng quên ơn ấy, nếu nuốt lời thề thì cung điện thành rừng núi, ấn báu thành đồng, gươm thần thành đao
- Lê Lai bèn ăn mặc giả làm vua, đem 500 quân, 2 thớt voi,thẳng tới trại giặc khiêu chiến. Quân Minh vây đánh, ông chiến đấu đến lúc kiệt sức, để cho giặc bắt và chịu cho chúng giết
- Nhớ ơn công Lê Lai, vua Lê đã cho tìm thây ông từ trước , chôn ở Lam Sơn, khi lên ngôi truy tặng ông là Đệ nhất công thần. Năm Kỷ dậu 1429 truy phong là Thái úy. Đến đời Nhân tông, Quý hợi 1443, truy tặng là Bình Chương quân quốc trọng sự. cho Kim ngù đại kim phù, tước là Huyện Thượng Hầu. Đời Thánh tông lại tặng là Thái phó, tước Diên Phúc Hầu, truy phong là Trung Túc vương
- Lê Lai có 3 người con là Lư, Lộ và Lâm đều có tiếng trên lịch sử
- Đến đời nhà Nguyễn, Gia Long liệt kê ông vào hàng khai quốc công thần đệ nhất triều Lê, cho tìm con cháu ông coi giữ đền thờ
- Bình Định vương thường nói":Sau này ta mất đi, khi đến lễ giỗ ta, thì một ngày trước đó phải cúng Lê Lai". Ca dao ta còn truyền tụng" Hăm mốt Lê Lai, hăm hai Lê Lợi"