đình nguyên

đình nguyên

Nguyễn Khuyến là vị Tam nguyên duy nhất của nước ta, ông đỗ đầu cả ba kỳ thi: Hương, Hội, Đình và được gọi là đình nguyên.

Định nghĩa
  1. Danh từ:
    • Danh hiệu cao quý nhất trong hệ thống khoa cử phong kiến Việt Nam: Chỉ người đỗ đầu trong kỳ thi Đình, tức là kỳ thi cuối cùng và cao nhất do nhà vua trực tiếp chủ trì. Người đỗ đình nguyên được xem là người đỗ đầu cả nước, cao hơn cả Trạng nguyên.
    • Người đỗ đầu kỳ thi Đình: Dùng để chỉ cá nhân cụ thể đã đạt được danh hiệu này.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ:
    • Nguyễn Khuyến là vị Tam nguyên duy nhất của nước ta, ông đỗ đầu cả ba kỳ thi: Hương, Hội, Đình và được gọi là đình nguyên.
    • Danh hiệu đình nguyên là niềm mơ ước của tất cả sĩ tử ngày xưa.
Các cách sử dụng nâng cao
  • "Đỗ đình nguyên": Cụm động từ chỉ việc thi đỗ và đạt danh hiệu này.
    • Cụ Tam nguyên Yên Đổ đã đỗ đình nguyên dưới triều vua Tự Đức.
  • "Vinh quy bái tổ" sau khi đỗ đình nguyên: Nghi lễ long trọng mà người đỗ đình nguyên được trở về quê hương để bái lạy tổ tiên, là đỉnh cao của vinh dự.
Biến thể và từ gần giống
  • Đình khôi (danh từ): Từ đồng nghĩa, cũng chỉ người đỗ đầu thi Đình.
  • Trạng nguyên (danh từ): Danh hiệu cao nhất trong các kỳ thi thời Lý - Trần, hoặc chỉ người đỗ đầu thi Đình ở một số triều đại sau này. "Đình nguyên" thường được xem là danh hiệu cao hơn hoặc tương đương Trạng nguyên trong các triều đại về sau.
  • Tam nguyên (danh từ): Danh hiệu dành cho người đỗ đầu cả ba kỳ thi liên tiếp: Giải nguyên (thi Hương), Hội nguyên (thi Hội), Đình nguyên (thi Đình).
  • Thám hoa, Bảng nhãn (danh từ): Các danh hiệu cao quý khác trong hệ thống khoa cử, nhưng thấp hơn Trạng nguyên và Đình nguyên.
Từ đồng nghĩa
  • Đình khôi: Đỗ đầu thi Đình.
  • Trạng nguyên: (Trong nhiều ngữ cảnh lịch sử) có thể được dùng với nghĩa tương tự đình nguyên.
  • Đầu bảng: Người đứng đầu bảng vàng (cách nói chung).
Lưu ý về ngữ dụng
  • Từ "đình nguyên" là một từ Hán Việt, mang sắc thái cổ kính, trang trọng và chỉ được sử dụng trong bối cảnh nói về lịch sử, khoa cử phong kiến Việt Nam.
  • Trong tiếng Việt hiện đại, từ này không còn được dùng để chỉ các danh hiệu trong giáo dục đương đại.

Từ chứa "đình nguyên"