Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật nữ trong tác phẩm truyện Nôm khuyết danh "Nhị Độ Mai": Hạnh Nguyên (còn được viết là Hạnh Ngươn theo cách phiên âm cũ) là con gái của quan đại thần Trần Đông Sơ, đã được đính hôn với Mai Lương Ngọc - con trai của Mai Bá Cao.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Hạnh Nguyên là một nhân vật tiết liệt, trung trinh trong "Nhị Độ Mai".
  • Số phận long đong của Hạnh Nguyên khiến độc giả vô cùng thương cảm.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Số phận/ cuộc đời Hạnh Nguyên": dùng để ví von, ám chỉ về một cuộc đời nhiều gian truân, sóng gió nhưng giữ trọn đạo nghĩa, tiết hạnh.
  • Đời cô ấy lận đận chẳng khác nào cuộc đời Hạnh Nguyên.
• "Kiên trinh như Hạnh Nguyên": dùng để ca ngợi phẩm chất tiết hạnh, sự kiên trinh của người phụ nữ trước nghịch cảnh.
  • Dù bị đe dọa, bà vẫn giữ vững khí tiết, kiên trinh như Hạnh Nguyên.

Biến thể và từ gần giống

• Hạnh Ngươn: Cách viết/phiên âm cũ của tên nhân vật Hạnh Nguyên, thường thấy trong các văn bản Nôm cổ.
• Nhân vật tiết liệt: Cụm từ chỉ chung những nhân vật (thường là nữ) giữ trọn tiết hạnh đến cùng, có thể dùng để miêu tả Hạnh Nguyên.

Từ đồng nghĩa

• Nữ nhân vật trung trinh: Cách gọi chung nhấn mạnh vào phẩm hạnh trung trinh của nhân vật nữ, tương tự Hạnh Nguyên.
• Giai nhân bạc mệnh: Chỉ người con gái tài sắc nhưng số phận gian truân, có nét tương đồng với số phận của Hạnh Nguyên.

Thành ngữ liên quan

• "Vân Tiên: Hạnh ngươn xưa cũng chẳng yên / Bởi chưng Lư Kỷ cựu hiền còn ghi" (trích "Lục Vân Tiên" - Nguyễn Đình Chiểu): Thành ngữ/câu thơ dẫn tích, nhắc đến nhân vật Hạnh Nguyên như một điển tích về người con gái chịu nhiều oan khuất vì cha chồng (tức người hiền đức như Mai Bá Cao) bị kẻ gian hãm hại.
  • Câu chuyện ấy khiến ta nhớ đến tích "Hạnh ngươn xưa cũng chẳng yên".

1. Tên nhân vật trong Nhị độ Mai, Hạnh nguyên là con gái của Trần Đông Sơ, đính hôn với con trai Mai Bá Cao là Mai Lương Ngọc. Bá Cao làm quan cương trực bị bọn quyền thần Lư Kỷ, Hoàng Trung hãm hại vào tội chết và truy nã gia đình ông. Hai mẹ con Mai Lương Ngọc trốn thoát, còn Hạnh Nguyên bị chúng bắt đi cống Hồ. Khi đến đất Hồ, nàng nhảy xuống hồ Trì Linh tự tử nhưng nhờ có người cứu vớt đưa về Trung Quốc, sau được sum họp với Lương Ngọc
2. Vân Tiên: Hạnh ngươn xưa cũng chẳng yên
3. Bởi chưng Lư Kỷ cựu hiền còn ghi