Định nghĩa

1. Động từ:
   • Ngã hoặc đổ người ra phía sau một cách đột ngột, mạnh mẽ: "bật ngửa" mô tả hành động cơ thể bị đẩy hoặc tự ngả ra sau, thường do tác động bất ngờ hoặc phản xạ.
   • Phản ứng bất ngờ, ngỡ ngàng: Trong ngữ cảnh ẩn dụ, "bật ngửa" chỉ sự ngạc nhiên đến mức phản ứng mạnh như ngã ngửa ra sau.

Ví dụ sử dụng

• Ngã hoặc đổ người ra phía sau:

  • Anh ấy trượt chân và ngã bật ngửa trên sàn nhà. (Anh ấy mất thăng bằng và ngã ngửa ra đất.)
  • Chiếc ghế bị đạp đổ, làm cô ấy bật ngửa ra sau. (Cô ấy bị ngã ngửa khi ghế mất chỗ dựa.)

• Phản ứng bất ngờ, ngỡ ngàng:

  • Nghe tin đó, tôi bật ngửa vì quá sốc. (Tin tức làm tôi ngạc nhiên đến mức phản ứng mạnh.)
  • Cả lớp bật ngửa khi thầy giáo thông báo điểm thi. (Học sinh ngỡ ngàng trước kết quả bất ngờ.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "bật ngửa ra": nhấn mạnh hướng ngã hoặc phản ứng.

  • Cú va chạm mạnh khiến xe bật ngửa ra đường. (Xe bị lật ngửa do lực tác động.)

• "bật ngửa vì ngạc nhiên": chỉ sự sửng sốt tột độ.

  • Khi thấy món quà, cậu bé bật ngửa vì ngạc nhiên. (Sự ngạc nhiên khiến cậu bé phản ứng mạnh.)

Biến thể và từ gần giống

• Ngã ngửa (động từ): ngã ra phía sau, thường không có yếu tố bất ngờ mạnh.

  • Ông lão ngã ngửa trên giường. (Ông lão ngã ra giường một cách chậm rãi.)

• Chết ngất (tính từ/động từ): bất tỉnh hoặc ngạc nhiên cực độ — gần nghĩa với "bật ngửa" trong ngữ cảnh ẩn dụ.

  • Tin dữ làm cô ấy chết ngất. (Tin tức gây sốc mạnh.)

Từ đồng nghĩa

• Ngả ngửa: ngã hoặc đổ ra phía sau.
• Sửng sốt: ngạc nhiên đến mức không nói nên lời — đồng nghĩa với nghĩa ẩn dụ của "bật ngửa".

Thành ngữ liên quan

• Bật ngửa ra đất: ngã ngửa xuống đất, thường dùng để mô tả tình huống hài hước hoặc bất ngờ.
  • Cú vấp ngã làm anh ta bật ngửa ra đất trước mặt mọi người. (Anh ta ngã ngửa một cách bất ngờ và lố bịch.)