Định nghĩa

1. Cụm từ (động từ + danh từ):
   • Có lý do, có dịp, có cơ hội để làm gì đó: "có cớ" chỉ việc sở hữu một lý do, dù chính đáng hay không, để thực hiện một hành động hoặc biện minh cho điều gì.
   • Có căn cứ, có bằng chứng: Trong một số ngữ cảnh, "có cớ" mang nghĩa có cơ sở để tin tưởng hoặc xác nhận điều gì.

Ví dụ sử dụng

• Có lý do để làm gì:

  • Anh ấy có cớ để từ chối. (Anh ấy có lý do hợp lý để không đồng ý.)
  • Cô ta luôn tìm có cớ để cãi nhau. (Cô ta thường xuyên kiếm lý do để gây gổ.)

• Có căn cứ:

  • Ông ấy có cớ để tin rằng chuyện đó là thật. (Ông ấy có bằng chứng hoặc lý do xác đáng để tin.)
  • Chúng tôi chưa có cớ để buộc tội anh ta. (Chúng tôi chưa có đủ bằng chứng để kết tội.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "có cớ để": sử dụng để diễn tả việc có lý do hoặc cơ hội làm điều gì, thường mang sắc thái tiêu cực hoặc tìm kiếm cơ hội.

  • Hắn có cớ để nổi giận khi bị xúc phạm. (Hắn có lý do chính đáng để tức giận vì bị xúc phạm.)

• "tìm cớ": hành động cố tình tạo ra hoặc kiếm lý do.

  • Cô ấy tìm cớ để không đi họp. (Cô ấy cố tình tạo lý do để tránh tham dự cuộc họp.)

Biến thể và từ gần giống

• Cớ (danh từ): lý do, nguyên nhân, thường dùng trong cụm "có cớ" hoặc "tìm cớ".

  • Cớ gì mà anh lại làm thế? (Lý do gì khiến anh làm vậy?)

• Cớ sự (dan từ): lý do, nguyên nhân sâu xa.

  • Cớ sự của vụ việc rất phức tạp. (Nguyên nhân sâu xa của vụ việc rất phức tạp.)

Từ đồng nghĩa

• Lý do: nguyên nhân, căn cứ để giải thích hành động.
  • Anh ấy có lý do để không tham dự. (Tương tự "có cớ" nhưng trung tính hơn.)
• Căn cứ: cơ sở, bằng chứng để tin tưởng.
  • Chúng tôi có căn cứ để nghi ngờ. (Tương tự "có cớ" trong ngữ cảnh có bằng chứng.)
• Dịp: cơ hội, thời điểm thuận lợi.
  • Đây là dịp tốt để anh ấy thể hiện. (Tương tự "có cớ" nhưng nhấn mạnh cơ hội.)

Thành ngữ liên quan

• Có cớ mà sinh chuyện: có lý do để gây ra rắc rối hoặc xung đột.
  • Nó chỉ cần có cớ mà sinh chuyện với hàng xóm. (Nó chỉ cần một lý do nhỏ để gây gổ với hàng xóm.)
• Có cớ thì nói, không có cớ thì thôi: nhấn mạnh việc chỉ hành động khi có lý do chính đáng.
  • Người xưa dạy: có cớ thì nói, không có cớ thì thôi. (Không nên nói năng lung tung khi không có căn cứ.)