Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Phương án kém, cách giải quyết tồi: Chỉ một biện pháp, kế hoạch hoặc lựa chọn không được tốt, không lý tưởng, thường chỉ được dùng đến khi không còn cách nào khác.
   • Hành động hạ cấp, thủ đoạn thấp kém: Có thể chỉ một việc làm thiếu đạo đức, không chính đáng, xuống cấp so với các chuẩn mực thông thường.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Đó là một hạ sách mà chúng ta nên tránh nếu còn có lựa chọn khác.
  • Việc gian lận trong thi cử là một hạ sách của những kẻ lười biếng.
  • Trong tình thế bắt buộc, anh ấy đành phải dùng đến hạ sách đó.

Các cách sử dụng nâng cao

• "bất đắc dĩ phải dùng hạ sách": buộc lòng phải chọn giải pháp tồi vì không còn cách nào khác.
  • Vì không kịp chuẩn bị, anh ta bất đắc dĩ phải dùng hạ sách nộp bài chưa hoàn chỉnh.
• "xuống đến mức hạ sách": sa sút đến mức phải dùng những biện pháp rất tệ.
  • Công ty đã xuống đến mức hạ sách, phải bán tài sản để trả nợ.

Biến thể và từ gần giống

• Hạ kế (danh từ): mưu kế thấp kém, tầm thường.
  • Mưu mẹo đó chỉ là một hạ kế không đáng quan tâm.
• Hạ sách hạ kế (thành ngữ): dùng để chỉ chung những phương cách, mưu mẹo tầm thường, kém cỏi.

Từ đồng nghĩa

• Hạ sách: biện pháp cuối cùng, giải pháp tồi, cách thức kém cỏi, thủ đoạn hèn kém.
• Phàn sách (phiên âm Hán Việt của 下策): từ Hán Việt đồng nghĩa trực tiếp, cùng nghĩa "sách lược, kế sách thấp kém".

Từ trái nghĩa

• Thượng sách (danh từ): phương án tốt nhất, kế sách cao minh.
  • Hòa giải vẫn là thượng sách.
• Lương sách (danh từ): kế sách hay, tốt (ít dùng hơn "thượng sách").

Thành ngữ liên quan

• "Thượng sách, trung sách, hạ sách": một cách phân loại các phương án từ tốt nhất (thượng sách), đến bình thường (trung sách), và cuối cùng là tệ nhất (hạ sách).
  • Khi lập kế hoạch, chúng ta cần chuẩn bị đủ cả thượng sách, trung sách, hạ sách để ứng phó với mọi tình huống.