Định nghĩa

1. Động từ:
   • Nâng mặt lên cao, hướng lên phía trước hoặc phía trên: "ngẩng mặt" chỉ hành động đưa khuôn mặt từ vị trí cúi xuống hoặc nhìn xuống thành hướng lên trên, thường để nhìn thẳng hoặc nhìn xa.
   • Biểu hiện thái độ tự tin, kiêu hãnh hoặc không khuất phục: "ngẩng mặt" mang nghĩa bóng, thể hiện sự tự hào, không hổ thẹn hoặc không chịu khuất phục trước khó khăn, áp lực.

Ví dụ sử dụng

• Nghĩa đen:

  • Sau khi cúi xuống nhặt sách, anh ấy từ từ ngẩng mặt lên. (Anh ấy nâng mặt lên sau khi cúi xuống.)
  • Cô bé ngẩng mặt nhìn bầu trời đầy sao. (Cô bé hướng mặt lên để ngắm sao.)

• Nghĩa bóng:

  • Dù gặp nhiều khó khăn, anh ấy vẫn ngẩng mặt bước tiếp. (Anh ấy giữ thái độ tự tin, không khuất phục.)
  • Người chiến sĩ ngẩng mặt hiên ngang trước kẻ thù. (Người chiến sĩ thể hiện lòng dũng cảm và kiêu hãnh.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "ngẩng mặt lên": nhấn mạnh hành động nâng mặt lên cao hơn nữa.

  • Hãy ngẩng mặt lên và đối diện với thực tế. (Hãy tự tin đối mặt với sự thật.)

• "ngẩng mặt với đời": sống tự tin, không hổ thẹn với xã hội.

  • Làm việc lương thiện để có thể ngẩng mặt với đời. (Sống ngay thẳng để không phải xấu hổ.)

Biến thể và từ gần giống

• Ngẩng đầu (động từ): nâng đầu lên, tương tự "ngẩng mặt" nhưng nhấn mạnh phần đầu.

  • Anh ấy ngẩng đầu nhìn về phía trước. (Anh ấy nâng đầu lên để nhìn.)

• Cúi mặt (động từ): hạ mặt xuống — trái nghĩa với "ngẩng mặt".

  • Cô ấy cúi mặt vì xấu hổ. (Cô ấy hạ mặt xuống do cảm thấy ngượng.)

Từ đồng nghĩa

• Ngước mặt: nâng mặt lên, thường dùng trong văn nói.

  • Ngước mặt nhìn trời. (Nâng mặt lên ngắm bầu trời.)

• Ngửa mặt: hướng mặt lên trên, thường mang sắc thái thư giãn.

  • Ngửa mặt hứng những giọt mưa. (Hướng mặt lên để đón mưa.)

Thành ngữ liên quan

• Ngẩng mặt làm người: sống xứng đáng, tự hào về bản thân.
  • Hãy sống sao cho có thể ngẩng mặt làm người. (Hãy sống tốt để không phải hổ thẹn.)