Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Ốm yếu, gầy gò, tiều tụy: Dùng để miêu tả trạng thái cơ thể suy nhược, gầy ốm một cách đáng thương, thường do ốm đau, tuổi tác hoặc thiếu thốn.
   • Cũ kỹ, xiêu vẹo, sắp đổ: (Dùng cho đồ vật) Miêu tả trạng thái cũ nát, không còn vững chắc, có nguy cơ hỏng hoặc đổ.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ (miêu tả người):

  • Ông cụ trông thật sọm sẹm sau trận ốm dài. (Ông cụ trông thật tiều tụy sau trận ốm dài.)
  • Đứa trẻ thiếu ăn nên người sọm sẹm. (Đứa trẻ thiếu ăn nên người gầy gò, ốm yếu.)

• Tính từ (miêu tả vật):

  • Căn nhà tranh đã sọm sẹm trước gió bão. (Căn nhà tranh đã xiêu vẹo, cũ nát trước gió bão.)
  • Chiếc ghế mây cũ kỹ trông sọm sẹm sắp gãy. (Chiếc ghế mây cũ kỹ trông ọp ẹp sắp gãy.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "trông sọm sẹm": cụm từ thường dùng để nhấn mạnh vẻ ngoài tiều tụy, đáng thương.

  • Sau chuyến đi xa vất vả, anh ta trông sọm sẹm hẳn đi. (Sau chuyến đi xa vất vả, anh ta trông tiều tụy hẳn đi.)

• "sọm sẹm vì...": dùng để chỉ nguyên nhân dẫn đến tình trạng ốm yếu, cũ nát.

  • Cây cầu sọm sẹm vì không được tu sửa. (Cây cầu xiêu vẹo vì không được tu sửa.)

Biến thể và từ gần giống

• Sọm (tính từ, ít dùng riêng): thường đi kèm với "sẹm" để tạo thành từ láy "sọm sẹm", cũng có nghĩa là gầy yếu, cũ nát.
• Sẹm (tính từ, ít dùng riêng): như trên, thường dùng trong từ láy.

Từ đồng nghĩa

• Tiều tụy: ốm yếu, xanh xao, héo hon (thường dùng cho người).
• Gầy gò: gầy ốm, thiếu sức sống.
• Cũ kỹ / ọp ẹp: đã cũ và có vẻ không còn chắc chắn (dùng cho vật).

Từ trái nghĩa

• Mập mạp / đẫy đà: (về người) có thân hình đầy đặn, khỏe mạnh.
• Cường tráng / khỏe mạnh: (về người) có sức khỏe tốt.
• Vững chãi / kiên cố: (về vật) chắc chắn, bền vững.

Thành ngữ, cách nói liên quan

• Sọm sẹp: (phương ngữ, biến thể) cũng có nghĩa tương tự như "sọm sẹm".
• Sọm thế, sẹp thế: (cách nói nhấn mạnh) ý chỉ sự ốm yếu, xiêu vẹo rõ rệt.