Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Hành động đặt cây đòn nóc (cây xà ngang trên cùng) lên mái nhà trong quá trình xây dựng: "thượng lương" là nghi lễ hoặc công đoạn quan trọng khi dựng nhà truyền thống, đánh dấu việc hoàn thành phần khung chịu lực của mái.
   • Cây đòn nóc (xà nóc): "thượng lương" cũng có thể chỉ chính cây xà ngang được đặt lên cao nhất của mái nhà.

2. Động từ:

   • Đặt xà nóc lên mái nhà: "thượng lương" mô tả hành động nâng và cố định cây đòn nóc vào vị trí trên cùng của khung nhà.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Ngày mai nhà tôi làm lễ thượng lương. (Ngày mai gia đình tôi tổ chức nghi lễ đặt đòn nóc lên mái nhà.)
  • Thượng lương là một trong những bước quan trọng nhất khi xây nhà. (Việc đặt xà nóc là công đoạn then chốt trong quá trình dựng nhà.)

• Động từ:

  • Thợ cả sẽ thượng lương vào buổi sáng. (Người thợ chính sẽ thực hiện việc đặt xà nóc vào buổi sáng.)
  • Gia chủ mời thầy cúng về để thượng lương. (Chủ nhà mời thầy cúng đến để làm lễ đặt đòn nóc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Lễ thượng lương": nghi lễ truyền thống khi đặt xà nóc, thường có cúng bái và mời khách.

  • Lễ thượng lương được tổ chức long trọng với sự tham gia của họ hàng. (Nghi lễ đặt đòn nóc diễn ra trang trọng, có mặt bà con họ hàng.)

• "Thượng lương xà": cách nói cụ thể hơn, chỉ hành động đặt cây xà nóc.

  • Thợ mộc dùng tời để thượng lương xà lên mái. (Người thợ mộc dùng ròng rọc để kéo cây xà nóc lên mái nhà.)

Biến thể và từ gần giống

• Hạ lương (động từ): đặt cây xà ngang ở vị trí thấp hơn xà nóc, thường là xà mái.

  • Sau khi thượng lương, thợ sẽ hạ lương cho các mái phụ. (Sau khi đặt xà nóc, thợ sẽ đặt các xà ngang thấp hơn cho mái phụ.)

• Đòn nóc (danh từ): cây xà ngang trên cùng của mái nhà, đồng nghĩa với "thượng lương" khi dùng làm danh từ.

  • Đòn nóc phải được chọn gỗ tốt và thẳng. (Cây xà nóc cần được chọn gỗ chất lượng và thẳng.)

Từ đồng nghĩa

• Xà nóc: cây gỗ ngang đặt trên đỉnh mái nhà.
• Đòn tay: cây gỗ ngang trên mái nhà (thường dùng trong kiến trúc truyền thống).

Thành ngữ liên quan

• Thượng lương hạ lương: chỉ quy trình hoàn chỉnh của việc dựng khung nhà từ trên xuống dưới.
  • Theo phong tục, thượng lương hạ lương phải đúng ngày lành tháng tốt. (Theo tập quán, việc đặt xà nóc và xà thấp phải chọn ngày tốt.)