vía

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Phần tinh thần, linh hồn của con người (theo quan niệm dân gian): "vía" chỉ phần hồn mỏng manh, dễ bị tổn thương, thường kết hợp với thể xác để tạo nên sự sống. Người ta tin rằng vía có thể rời khỏi cơ thể khi ngủ hoặc khi bị giật mình.
   • Khí chất, tinh thần, dũng khí: "vía" dùng để chỉ trạng thái tinh thần, sự mạnh mẽ hoặc yếu đuối trong hành động, quyết định.
   • Ngày lễ, ngày cúng bái (trong tín ngưỡng dân gian): "vía" là ngày kỷ niệm sinh nhật của các vị thần, Phật, hoặc ngày giỗ của người đã khuất. Ví dụ: ngày vía Đức Phật, ngày vía Thánh Mẫu.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (phần tinh thần):

  • Cô ấy bị mất vía vì sợ hãi. (Cô ấy mất tinh thần, hoảng hốt vì sợ.)
  • Người già yếu thường dễ mất vía. (Người cao tuổi, sức khỏe kém thường dễ bị suy nhược tinh thần.)

• Danh từ (khí chất):

  • Anh ấy có vía mạnh, không sợ khó khăn. (Anh ấy có tinh thần kiên cường, dũng cảm.)
  • Vía yếu nên dễ bị ảnh hưởng. (Tinh thần yếu ớt, dễ bị tác động từ bên ngoài.)

• Danh từ (ngày lễ):

  • Hôm nay là ngày vía Đức Phật Thích Ca. (Hôm nay là ngày kỷ niệm sinh nhật của Đức Phật Thích Ca.)
  • Cờ vía được treo trong đền thờ. (Lá cờ dùng trong nghi lễ cúng bái được treo tại đền.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "mất vía": mất tinh thần, hoảng sợ, hoặc bị sốc.

  • Nghe tin dữ, cô ấy mất vía ngay lập tức. (Cô ấy hoảng sợ đến mức không còn tỉnh táo.)

• "có vía": có tinh thần mạnh mẽ, can đảm.

  • Người có vía thường vượt qua khó khăn dễ dàng. (Người có tinh thần kiên định thường đối mặt với thử thách tốt hơn.)

• "vía lành, vía dữ": quan niệm về vía tốt hay xấu ảnh hưởng đến vận mệnh.

  • Người ta thường kiêng kỵ vía dữ để tránh xui xẻo. (Người dân tin rằng vía xấu mang lại điều không may.)

• "ngày vía": ngày lễ tôn giáo hoặc tín ngưỡng.

  • Ngày vía Bà Chúa Xứ thu hút đông đảo người hành hương. (Ngày lễ kỷ niệm Bà Chúa Xứ có nhiều người đến cúng bái.)

Biến thể và từ gần giống

• Hồn (danh từ): phần linh hồn, tinh thần của con người khi sống, thường dùng trong ngữ cảnh tâm linh.

  • Hồn lìa khỏi xác. (Linh hồn rời khỏi thể xác khi chết.)

• Phách (danh từ): phần tinh thần nặng hơn, gắn với thể xác, thường đi kèm với "vía" trong cụm "hồn vía" hoặc "vía phách".

  • Sợ đến mất hồn mất vía. (Sợ hãi tột độ, mất cả tinh thần lẫn thể xác.)

Từ đồng nghĩa

• Tinh thần: trạng thái tâm lý, ý chí của con người.
• Dũng khí: lòng can đảm, sự mạnh mẽ.
• Linh hồn: phần thiêng liêng, bất tử của con người.

Thành ngữ liên quan

• Mất hồn mất vía: hoảng sợ đến mức không còn tỉnh táo.

  • Nghe tiếng nổ lớn, mọi người mất hồn mất vía chạy tán loạn. (Ai nấy đều hoảng sợ, không kiểm soát được hành động.)

• Vía lành vía dữ: tin vào sự ảnh hưởng của vía tốt hay xấu đến cuộc sống.

  • Bà cụ thường dặn cháu kiêng vía dữ vào ngày đầu tháng. (Bà cụ khuyên cháu tránh những điều không may vào ngày mùng một.)