Định nghĩa

1. Động từ:
   • Cầm tai và kéo lên: "xách tai" là hành động dùng tay nắm lấy tai của ai đó và kéo lên, thường là để trừng phạt hoặc khiển trách một cách thô bạo.
   • Trừng phạt, khiển trách: Trong nghĩa bóng, "xách tai" chỉ việc quở mắng, nhắc nhở hoặc trừng phạt ai đó một cách nghiêm khắc.

Ví dụ sử dụng

• Nghĩa đen:

  • Mẹ xách tai thằng bé vì nó nghịch ngợm quá. (Người mẹ nắm tai đứa con và kéo lên vì hành vi quậy phá của nó.)
  • Cô giáo xách tai học sinh lên bảng. (Cô giáo nắm tai học sinh và dẫn lên bảng.)

• Nghĩa bóng:

  • Sếp xách tai cả phòng vì dự án trễ hạn. (Sếp khiển trách toàn bộ nhân viên vì công việc chậm tiến độ.)
  • Bố xách tai tôi vì tôi không chịu học bài. (Bố quở mắng tôi nghiêm khắc vì tôi lười học.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xách tai lên mà nghe": yêu cầu ai đó chú ý lắng nghe một cách nghiêm túc.

  • Xách tai lên mà nghe, đây là bài học quan trọng! (Hãy chú ý lắng nghe, vì đây là điều quan trọng!)

• "xách tai ra mà nhận": buộc ai đó phải chịu trách nhiệm hoặc nhận lỗi.

  • Ai làm sai thì phải xách tai ra mà nhận. (Người phạm lỗi phải đứng ra nhận trách nhiệm.)

Biến thể và từ gần giống

• Kéo tai (động từ): hành động tương tự nhưng ít thô bạo hơn.

  • Bà kéo tai cháu vì cháu nói dối. (Bà nắm tai cháu nhẹ nhàng vì hành vi nói dối.)

• Bạt tai (động từ): tát vào tai, mạnh hơn và thường gây đau đớn.

  • Hắn bạt tai thằng nhỏ vì tức giận. (Hắn tát vào tai đứa trẻ vì cơn giận dữ.)

Từ đồng nghĩa

• Quở mắng: chỉ hành động khiển trách bằng lời nói.
• Trừng phạt: hình phạt thể chất hoặc tinh thần.
• Nhắc nhở: chỉ việc nhẹ nhàng cảnh báo, nhưng trong ngữ cảnh này mang tính nghiêm khắc.

Thành ngữ liên quan

• Xách tai dạy khôn: dùng hình phạt thể chất để dạy dỗ, uốn nắn.
  • Ngày xưa, cha mẹ thường xách tai dạy khôn con cái. (Trước đây, cha mẹ thường dùng đòn roi để dạy con nên người.)