xắp

Mẹ cắt xắp những miếng dưa hấu để bày lên đĩa.

Định nghĩa

1. Động từ (hiếm dùng):

   • Cắt, thái thành từng miếng nhỏ: "xắp" chỉ hành động dùng dao cắt thực phẩm (như thịt, giò) thành từng lát hoặc miếng vừa ăn.
   • Ví dụ: Xắp giò (cắt giò thành lát).

2. Tính từ (hiếm dùng):

   • Không đều, gián đoạn: "xắp" mô tả một việc làm hoặc trạng thái không liên tục, lúc có lúc không.
   • Ví dụ: Làm xắp (có việc làm không thường xuyên, lúc làm lúc nghỉ).

3. Động từ (hiếm dùng):

   • Đạt tới, ngang đến một mức nào đó: "xắp" diễn tả mực nước hoặc vật gì đó lên đến một độ cao nhất định.
   • Ví dụ: Nước xắp mắt cá (nước dâng cao đến mắt cá chân).

Ví dụ sử dụng

• Động từ (cắt):

  • Bà ấy xắp giò ra đĩa để bày lên bàn thờ. (Bà ấy thái giò thành lát và xếp lên đĩa.)
  • Anh ta xắp thịt luộc thành từng miếng mỏng. (Anh ta cắt thịt luộc thành lát mỏng.)

• Tính từ (gián đoạn):

  • Công việc của anh ấy chỉ là làm xắp, không ổn định. (Công việc của anh ấy không thường xuyên, lúc có lúc không.)

• Động từ (đạt tới):

  • Nước lũ xắp đến đầu gối. (Nước lũ dâng lên tới đầu gối.)
  • Mực nước trong ao xắp miệng nồi. (Mực nước trong ao ngang bằng với miệng nồi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xăm xắp" (từ láy, nghĩa giảm nhẹ): chỉ vừa đạt tới, chưa đầy.
  • Nước sông xăm xắp bờ, sắp tràn. (Nước sông gần tới bờ, sắp tràn ra ngoài.)
  • Mực nước trong bể xăm xắp miệng. (Mực nước vừa chạm miệng bể, chưa tràn.)

Biến thể và từ gần giống

• Xắt (động từ): cắt thành miếng nhỏ (phổ biến hơn "xắp").
  • Xắt hành (thái hành nhỏ).
• Thái (động từ): cắt lát mỏng.
  • Thái thịt (cắt thịt thành lát).

Từ đồng nghĩa

• Cắt: dùng dao làm đứt vật gì đó.
• Chặt: cắt mạnh bằng dao hoặc rìu.
• Đạt tới: lên đến một mức độ nhất định.

Thành ngữ liên quan

• Xắp xắp (từ láy): không có thành ngữ cố định, nhưng thường dùng để nhấn mạnh sự vừa đủ, gần đầy.
  • Nước đổ xắp xắp miệng chum. (Nước đổ vừa tới miệng chum, không tràn.)