Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Đai Tử Lộ: Một thành ngữ Hán Việt, dùng để chỉ cảnh ngộ của người hiền tài, có đức hạnh nhưng gặp phải hoàn cảnh khó khăn, nghèo khổ, chưa thể thi thố tài năng và chí hướng.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Anh ấy tài giỏi nhưng hiện tại còn long đong, thật đúng là cảnh "Đai Tử Lộ". (Anh ấy tài giỏi nhưng hiện tại còn vất vả, thật đúng là cảnh ngộ của người hiền tài chưa gặp thời.)
  • Câu chuyện "Đai Tử Lộ" nhắc nhở chúng ta về sự kiên trì của bậc hiền nhân trong cảnh nghèo. (Câu chuyện về Tử Lộ nhắc nhở chúng ta về sự kiên trì của người có đức hạnh trong hoàn cảnh khó khăn.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Thành ngữ "Đai Tử Lộ": Thường được dùng trong văn chương, lời nói trang trọng để ví von về thân phận của người tài đức nhưng chưa gặp thời cơ, còn phải chịu cảnh khốn khó.
  • Trong buổi giao lưu, vị học giả đã dùng điển tích "Đai Tử Lộ" để nói về những khó khăn ban đầu của mình.
• Dùng để biểu cảm: Diễn tả sự đồng cảm, thương cảm đối với người có tài mà gặp cảnh ngộ éo le.
  • Nghe xong câu chuyện của anh, tôi chợt nghĩ đến tích "Đai Tử Lộ".

Biến thể và từ gần giống

• Tử Lộ: Tên tự của Trọng Do, một học trò nổi tiếng hiếu thảo và dũng cảm của Khổng Tử, là nhân vật gốc của điển tích này.
• Đội gạo nuôi mẹ: Hành động cụ thể của Tử Lộ được nhắc đến trong điển tích, biểu trưng cho lòng hiếu thảo và sự chịu đựng gian khổ.

Từ đồng nghĩa

• Hàn sĩ: Kẻ sĩ nghèo khó.
• An bần lạc đạo: Vui với cảnh nghèo, giữ đạo lý (tuy nghĩa rộng hơn, nhưng có điểm chung là nói về phẩm chất trong cảnh nghèo).

Thành ngữ liên quan

• "Bần hy Trọng Do mễ, đa thế Đổng sinh duy": Câu thơ dẫn điển, ý nói vì cảnh nghèo thiếu thốn (như Tử Lộ đội gạo) mà nhiều người đã bỏ cả việc học hành (như bỏ màn che của Đổng Trọng Thư).
• Hiền tài lâm cùng: Người hiền tài lâm vào cảnh cùng khốn (có ý nghĩa tương tự).

1. Đai (đặt trên đầu) để đội gạo của Tử Lộ. Nói cảnh người hiền tài mà gặp lúc cùng chưa đạt
2. Sử ký: Tử Lộ là tên tự của Trọng Do, học trò Khổng Tử. Người đất Biện nước Lỗ thời Xuân Thu, tính hiếu dũng, thích nghe điều lầm lỗi của mình, thờ mẹ rất có hiếu, thường phải đội gạo thuê hàng ngày trăm dặm lấy tiền nuôi mẹ (Trọng Ni đệ tử liệt truyện)
3. Thơ Vương Nguyên Chi (Tống): "Bần hy Trọng Do mễ, đa thế Đổng sinh duy" (Nghèo hiếm gạo Trọng Do, nhiều người bỏ bẳng cả màn học Đổng - ý nói bỏ cả việc học)