Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên gọi một ngày lễ truyền thống: "Đoan Ngọ" là tên gọi của một tiết lễ, diễn ra vào ngày mồng 5 tháng 5 Âm lịch hàng năm. Ngày này còn được biết đến với các tên khác như "Tết Đoan Ngọ", "Tết Trùng Ngũ" hay "Tết Đoan Dương".
   • Ngày tưởng nhớ Khuất Nguyên: Tên gọi này gắn liền với truyền thuyết về cái chết của Khuất Nguyên, một vị trung thần nước Sở, vào đúng ngày này.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Sáng mồng 5 tháng 5, cả nhà tôi cùng nhau chuẩn bị cúng Tết Đoan Ngọ.
  • Tết Đoan Ngọ là dịp để người dân nhiều vùng ở Việt Nam ăn bánh tro, trái cây để "giết sâu bọ".
  • Lễ hội đua thuyền truyền thống ở một số nơi được tổ chức vào dịp Đoan Ngọ để tưởng nhớ Khuất Nguyên.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tết Đoan Ngọ": Cụm từ chỉ trọn vẹn ngày lễ này, thường nhấn mạnh khía cạnh văn hóa, phong tục.

  • Phong tục ăn bánh ú, bánh tro là nét đặc trưng của Tết Đoan Ngọ ở miền Trung và miền Nam Việt Nam.

• "Tiết Đoan Ngọ": Cách gọi mang tính chất thời tiết, nông lịch, chỉ thời điểm giữa năm.

  • Tiết Đoan Ngọ thường rơi vào thời điểm nắng nóng cao điểm, nên có tục lệ trừ trùng, phòng bệnh.

Biến thể và từ gần giống

• Trùng Ngũ: Tên gọi khác của ngày mồng 5 tháng 5 (Âm lịch), do con số 5 (ngũ) trùng lặp (mồng 5 tháng 5).
• Đoan Dương: Tên gọi khác, với "Đoan" nghĩa là mở đầu, "Dương" là khí dương, mặt trời, chỉ thời điểm khí dương thịnh nhất trong năm.
• Tết Giết Sâu Bọ: Tên gọi dân gian phổ biến ở Việt Nam, phản ánh tập tục ăn các loại thực phẩm (như rượu nếp, trái cây) với mong muốn tiêu diệt các loài sâu bọ gây hại trong cơ thể.

Từ đồng nghĩa

• Tết Trùng Ngũ: Cùng chỉ ngày lễ này.
• Tết Nửa Năm: Cách gọi theo thời điểm diễn ra (giữa năm).

Thành ngữ và tục ngữ liên quan

• "Đoan Ngọ ăn rượu nếp, cả năm không lo bệnh tật": Câu nói dân gian phản ánh tập tục và niềm tin vào sức khỏe trong ngày này.
• "Tháng năm chưa nằm đã sáng, ngày Đoan Ngọ chưa tắm đã nóng": Câu tục ngữ nói về đặc điểm thời tiết nắng nóng đặc trưng của ngày Đoan Ngọ.

1. Ngày mồng 5 tháng 5, cũng còn gọi là ngày Trùng ngũ hay Đoan Dương
2. Khuất Nguyên, trung thần nước Sở gặp thuở đời suy, hết sức can vua, vua không nghe. ông buồn phiền việc nước, làm sách "Ly Tao" rồi trầm mình ở sông Mịch La đúng vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch. Nhân đó, người nước Sở mỗi năm đến ngày Trùng ngũ lại có lễ đua thuyền, ý là để vớt thây Khuất Nguyên. Từ đó mà thành ra tiết đoan ngọ, còn có tục lấy lá ngày mồng 5 để chữa bệnh
3. Xem Mịch La