đường cái quan
Định nghĩa
- Danh từ:
- Đường lớn, đường chính do triều đình phong kiến xây dựng và quản lý: Chỉ con đường lớn, quan trọng nối liền các địa phương, các tỉnh, thường được xây dựng và bảo trì bởi chính quyền trung ương thời phong kiến.
- Đường giao thông huyết mạch thời xưa: Là tuyến đường chính phục vụ việc đi lại, vận chuyển, liên lạc và các hoạt động hành chính của quan lại, quân đội giữa kinh đô và các địa phương.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- "Đường cái quan" chạy dài từ Bắc vào Nam, là huyết mạch giao thông của đất nước một thời.
- Trong lịch sử, các chuyến công cán của quan lại đều diễn ra trên những "đường cái quan".
- Thương nhân ngày xưa thường tập trung buôn bán ở những trạm dừng chân dọc theo "đường cái quan".
Các cách sử dụng nâng cao
- "Đường cái quan" trong văn chương, thi ca: Từ này thường xuất hiện trong văn học cổ, mang sắc thái cổ kính, gợi nhớ về một thời kỳ lịch sử.
- Bài thơ "Qua đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan có nhắc đến cảnh vật trên "đường cái quan".
- Dùng để so sánh với hệ thống đường hiện đại: Khi nói đến "đường cái quan", người ta thường liên tưởng và so sánh nó với các quốc lộ, đường cao tốc ngày nay về vai trò giao thông huyết mạch.
Biến thể và từ gần giống
- Đường quan (danh từ): Cách gọi tắt, đồng nghĩa với "đường cái quan".
- "Đường quan" cũng đổ đèo, cũng qua sông.
- Quan lộ (danh từ, Hán Việt): Chỉ con đường dành cho quan lại, có nghĩa tương tự.
- Cái lộ (danh từ, phương ngữ): Một cách gọi khác của đường lớn, đường chính.
Từ đồng nghĩa
- Quốc lộ (danh từ): Đường giao thông chính nối liền các tỉnh, thành phố (nghĩa hiện đại, tương đương về chức năng).
- Đường lớn (danh từ): Từ chung chỉ con đường có quy mô rộng, quan trọng.
- Đường thiên lý (danh từ): Cụm từ thường dùng trong văn chương để chỉ con đường dài nghìn dặm, có thể ám chỉ "đường cái quan".
Thành ngữ, cụm từ liên quan
- "Dừng chân bên đường cái quan": Thường dùng trong văn học để miêu tả cảnh nghỉ ngơi, chiêm nghiệm trên hành trình dài.
- Nhà thơ dừng chân bên đường cái quan, ngắm nhìn cảnh hoàng hôn.
- "Tiếng còi tàu đường cái quan": Một hình ảnh quen thuộc trong thơ ca, gợi về sự phát triển giao thông đường sắt sau này dọc theo các tuyến đường cũ.