Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Ở trạng thái mềm nhũn, không còn sức sống, không còn độ cứng hay hình dáng ban đầu: Dùng để mô tả sự vật bị mềm, nhũn, xẹp xuống do mất nước, hết hơi hoặc bị dập nát.
   • Ở trạng thái mệt mỏi, uể oải, thiếu sinh khí, tinh thần suy sụp: Dùng để mô tả trạng thái tinh thần hoặc thể chất của con người khi mệt mỏi, chán nản, mất hết năng lượng và nhiệt huyết.

Ví dụ sử dụng

• Về vật thể:

  • Quả bóng bay bị thủng nên ỉu xìu rồi. (Quả bóng bay bị thủng nên đã xẹp lép rồi.)
  • Rau để lâu ngày đã ỉu xìu hết. (Rau để lâu ngày đã héo rũ hết.)

• Về con người:

  • Làm việc cả ngày, tôi cảm thấy người ỉu xìu. (Làm việc cả ngày, tôi cảm thấy người mệt rã rời.)
  • Nghe tin buồn, cô ấy ngồi ỉu xìu cả buổi. (Nghe tin buồn, cô ấy ngồi buồn bã, thẫn thờ cả buổi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng để nhấn mạnh mức độ: Từ "ỉu xìu" thường mang sắc thái nhấn mạnh hơn từ "ỉu" đơn thuần, diễn tả mức độ cao của sự mềm nhũn hoặc suy sụp.
  • Chiếc bánh mì này ỉu xìu quá, không ăn được. (Chiếc bánh mì này mềm nhũn quá, không ăn được.)
  • Đội bóng thua trận, tinh thần các cầu thủ ỉu xìu hẳn. (Đội bóng thua trận, tinh thần các cầu thủ suy sụp hẳn.)

Biến thể và từ gần giống

• Ỉu (tính từ): Có nghĩa tương tự nhưng nhẹ hơn, ít nhấn mạnh hơn "ỉu xìu".

  • Lá cây bị ỉu vì nắng. (Lá cây bị héo vì nắng.)

• Xìu (tính từ, thường đi kèm): Thường đi cùng "ỉu" để tạo thành từ láy "ỉu xìu", góp phần tăng tính hình tượng và mức độ cho từ chính.

Từ đồng nghĩa

• Mềm nhũn: Chỉ trạng thái vật lý mềm, nhão, không còn cứng.
• Héo rũ: Thường dùng cho cây cối, hoa lá bị mất nước, khô héo.
• Uể oải: Chỉ trạng thái mệt mỏi, thiếu sức sống của con người.
• Thẫn thờ / Buồn bã: Chỉ trạng thái tinh thần chán nản, suy sụp.

Từ trái nghĩa

• Căng phồng / Phồng lên: (Vật thể) Ở trạng thái đầy hơi, căng tròn.
• Cứng cáp / Rắn chắc: (Vật thể) Ở trạng thái cứng, chắc.
• Sôi nổi / Hăng hái: (Con người) Ở trạng thái tràn đầy năng lượng, nhiệt huyết.
• Phấn chấn: (Tinh thần) Vui vẻ, phấn khởi.

Thành ngữ, cụm từ liên quan

• Ỉu xìu như bánh bao để lâu: So sánh để hình dung sự mềm nhũn, biến dạng.
• Mặt ỉu xìu: Khuôn mặt thể hiện sự mệt mỏi, thất vọng hoặc buồn bã rõ rệt.
  • Cậu bé làm sai bài, mặt ỉu xìu về nhà. (Cậu bé làm sai bài, mặt buồn thiu về nhà.)

1. Nh. ỉu, ngh. 2.