Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật lịch sử Việt Nam thế kỷ 18: Bùi Sĩ Tiêm là một vị quan, nhà giáo dục và là tác giả của bản điều trần cải cách nổi tiếng dưới thời Lê - Trịnh.

Thông tin chi tiết

• Thân thế: Ông sinh năm 1690 tại làng Kinh Lũ, huyện Đông Quan (nay là xã Đông Kinh, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình) và mất năm 1733.
• Sự nghiệp khoa cử và quan trường:
  • Năm 1715, ông đỗ Đình Nguyên Hoàng giáp (tức đỗ cao trong kỳ thi Đình).
  • Ông từng giữ các chức quan tại Sơn Tây, Thái Nguyên, sau đó về triều đình giữ chức Thái thường Tự khanh (năm 1730).
• Đóng góp chính trị - xã hội:
  • Ông nổi tiếng với việc dâng lên chúa Trịnh một bản "chương trình cải cách quốc gia" (còn gọi là bản điều trần), đề xuất nhiều cải cách về hành chính, kinh tế, xã hội.
  • Tuy nhiên, các đề xuất của ông bị chúa Trịnh bác bỏ. Ông bị cách chức và phải về quê.
• Sự nghiệp giáo dục:
  • Sau khi về quê, ông mở trường dạy học, đào tạo nhiều học trò cho đến khi qua đời.
• Vinh danh:
  • Năm 1743, dưới triều vua Lê Hiển Tông (niên hiệu Cảnh Hưng), triều đình truy tặng ông hàm Tham chính để ghi nhận công lao.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Bùi Sĩ Tiêm là một trí thức tiến bộ của Việt Nam thế kỷ 18.
  • Tấm lòng yêu nước, thương dân của Bùi Sĩ Tiêm thể hiện rõ trong bản điều trần của ông.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tư tưởng cải cách của Bùi Sĩ Tiêm": Cụm từ này thường dùng trong nghiên cứu lịch sử, tư tưởng để chỉ hệ thống đề xuất thay đổi về chính sách mà ông đã trình bày.
• "Bản điều trần Bùi Sĩ Tiêm": Chỉ cụ thể văn bản chính trị quan trọng do ông soạn thảo và dâng lên chúa Trịnh.

Biến thể và từ liên quan

• Điều trần: (Danh từ) Bản tâu trình, phân tích và kiến nghị lên người cầm quyền. Đây là hình thức văn bản gắn liền với tên tuổi Bùi Sĩ Tiêm.
• Hoàng giáp: (Danh từ) Chỉ người đỗ cao trong kỳ thi Đình thời phong kiến, là học vị của Bùi Sĩ Tiêm.

Từ đồng nghĩa / Cách gọi khác

• Cụ Tiêm: Cách gọi tôn kính, thân mật.
• Quan Tham chính Bùi Sĩ Tiêm: Cách gọi kèm chức tước được truy tặng.

Ý nghĩa lịch sử và văn hóa

• Bùi Sĩ Tiêm được coi là một nhà canh tân sớm, có tầm nhìn xa rộng, dám đưa ra những đề xuất mạnh mẽ vì sự phát triển của đất nước, dù không được chấp nhận đương thời.
• Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng cho tinh thần "tiên ưu hậu lạc" (lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ) của các trí thức Nho giáo chân chính.

1. (1690, Kinh Lũ, Đông Quang - nay là Đông Kinh, Đông Hưng, Thái Bình - 1733) Năm 1715 đỗ Đình Nguyên hoàng giáp, làm quan ở Sơn Tây, Thái Nguyên rồi về triều, giữ chức Thái thường Tự Khanh (1730). ông đã dâng chúa Trịnh một chương trình cải cách quốc gia nhưng bị chúa Trịnh bác bỏ và cách chức đuổi về. ông mở trường dạy học cho đến khi mất. Năm 1743, đời Cảnh Hưng, được triều đình truy tặng hàm Tham chính