Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một ngọn núi: "Côn Sơn" là tên một ngọn núi thuộc địa phận xã Chi Ngại, huyện Chí Linh, tỉnh Hải Dương ngày nay. Đây là một thắng cảnh và di tích lịch sử nổi tiếng của Việt Nam.
   • Một địa danh lịch sử và văn hóa: "Côn Sơn" gắn liền với các nhân vật lịch sử như Trần Nguyên Đán và đặc biệt là Nguyễn Trãi, là nơi lui về ẩn dật, tu dưỡng và sáng tác.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Côn Sơn là một danh thắng nổi tiếng của tỉnh Hải Dương.
  • Nguyễn Trãi đã có thời gian sống và viết nhiều tác phẩm tại Côn Sơn.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Về Côn Sơn": Cụm từ này thường được dùng trong văn chương, lịch sử để chỉ việc một nhân vật (thường là bậc thức giả, quan lại) lui về ở ẩn, xa lánh chốn quan trường.
  • Sau bao năm bôn ba, cuối cùng ông cũng quyết định về Côn Sơn sống những ngày tháng an nhàn.
• "Côn Sơn cảnh": Chỉ cảnh sắc, phong cảnh của núi Côn Sơn.
  • Bài thơ "Côn Sơn ca" của Nguyễn Trãi đã miêu tả Côn Sơn cảnh vô cùng sinh động và thanh tịnh.

Biến thể và từ liên quan

• Chùa Côn Sơn: Một ngôi chùa cổ nằm trong quần thể di tích Côn Sơn.
  • Lễ hội chùa Côn Sơn thu hút rất đông du khách thập phương.
• Suối Côn Sơn: Con suối chảy trong khu vực núi Côn Sơn, thường được nhắc đến trong thơ ca.
  • Tiếng suối Côn Sơn chảy róc rách như tiếng đàn cầm.
• Thanh Hư động: Tên do Trần Nguyên Đán (ông ngoại Nguyễn Trãi) đặt cho nơi ông về ở ẩn tại Côn Sơn.
  • Thanh Hư động là một thắng cảnh thuộc quần thể Côn Sơn.

Từ đồng nghĩa (trong ngữ cảnh địa danh lịch sử)

• Thắng cảnh: Chỉ một danh lam thắng cảnh có giá trị.
• Ẩn sơn: Chỉ ngọn núi nơi các bậc hiền nhân lui về ở ẩn (nghĩa tương đối, dựa trên chức năng lịch sử của Côn Sơn).

Thành ngữ, điển tích liên quan

• "Côn Sơn ca": Tên một bài thơ chữ Hán nổi tiếng của Nguyễn Trãi, tả cảnh và tình của tác giả khi sống ở Côn Sơn.
  • "Côn Sơn ca" là một kiệt tác thể hiện tâm hồn thanh cao, giao hòa với thiên nhiên của Ức Trai.
• "Côn Sơn tức cảnh": Chỉ những bài thơ, áng văn được sáng tác từ cảm xúc trước cảnh vật Côn Sơn.
  • Những vần thơ "Côn Sơn tức cảnh" của cụ Trần Nguyên Đán còn lưu lại đến ngày nay.

1. Núi ở xã Chi Ngại, Phương Sơn, Hải Hưng, nay là huyện Chí Linh, Hải Hưng
2. Thời Trần Đế Nghiễn, Hồ Quý Ly tiếm quyền. ông ngoại Nguyễn Trãi là quan Tư đồ Trần Nguyên Đán. Thấy vận nhà Trần sắp mất bèn xin về hưu dưỡng ở núi này và đặt tên là Thanh Hư động, ông mất ở đây năm 1390
3. Nguyễn Trãi lúc nhỏ đã ở Côn Sơn với ông ngoại, thời Minh chiếm cũng có lần về Côn Sơn. Kháng Minh thành công, ông làm quan triều Thái Tổ, Thái Tông. Có thời gian ông xin về ở ẩn ở đây