Giản nước Tề - 3 phen đề thí vua

Học thuật
Thân thiện
Định nghĩa
  1. Danh từ:
    • Tên một điển tích lịch sử Trung Quốc: Chỉ câu chuyện về gia đình quan Thái sử nước Tề thời Xuân Thu, kiên quyết ghi chép sự thật lịch sử dù phải trả giá bằng tính mạng. Điển tích này minh họa cho tinh thần trung thực, khí tiết của người chép sử và sự đàn áp của quyền thần.
Ví dụ sử dụng
  • Danh từ:
    • Câu chuyện "Giản nước Tề - 3 phen đề thí vua" là một bài học sâu sắc về đạo đức sử quan.
    • Tinh thần "Giản nước Tề - 3 phen đề thí vua" được người đời sau ca ngợi là biểu tượng của chính sử.
Các cách sử dụng nâng cao
  • Dùng như một thành ngữ ẩn dụ: Chỉ sự kiên trì bảo vệ sự thật, lẽ phải đến cùng, bất chấp hiểm nguy và áp lực.
    • Anh ấy có khí phách của người chép sử trong điển tích "Giản nước Tề - 3 phen đề thí vua".
  • Dùng để ca ngợi tinh thần trung thực, thẳng thắn: Nhấn mạnh phẩm chất dám nói lên sự thật.
    • Nhà báo đó đã thể hiện tinh thần "Giản nước Tề" khi dám đăng bài phản ánh vụ việc.
Biến thể và từ gần giống
  • Đề thí (Động từ): Ở đây có nghĩa là "dâng thẻ" (thẻ tre/bamboo slip để ghi chép) lên, chỉ hành động của quan Thái sử. Nghĩa gốc là dâng, nâng lên.
  • Thái sử: Chức quan chép sử thời xưa.
  • Chính sử: Sử sách ghi chép trung thực, khách quan.
Từ đồng nghĩa (về ý nghĩa tinh thần)
  • Khí tiết sử quan: Khí phách, phẩm tiết của người chép sử.
  • Trực thư: Ghi chép ngay thẳng, trung thực.
Thành ngữ liên quan
  • "Thà chết còn hơn làm trái chức phận": Lời nói của Thái sử Quý trong điển tích, trở thành câu nói nổi tiếng thể hiện khí tiết.
  • "Bút sa gà chết": Thành ngữ Việt Nam, nhấn mạnh tính nghiêm túc, trách nhiệm và hậu quả của chữ viết, có phần tương đồng về tinh thần trách nhiệm với sự thật.
  1. Thông chí: Thôi Trữ là đại phu nước Tề thời Xuân Thu, có vợ là nàng Đường Khương tuyệt đẹp. Tề Trang công thường hay lén lút đi lại với nàng. Thôi Trữ ghét Tề Trang công dâm loạn bèn thừa cơ giết hắn, lập Cảnh Công lên làm vua rồi tự mình làm tướng quốc. Thôi Trữ truyền cho quan Thái sử Bá chép là Tề Trang Công bị bệnh sốt rét mà chết. Thái sử Bá chép rằng: "Ngày ất hợi, tháng 5, mùa hạ, Thôi trữ giết vua là Quang (tên Tề Trang Công)." Thôi trữ nổi giận giết Thái Sử Bá. Thái Sử Bá có 3 người em là Trọng, Thúc, Quý. Trọng thay anh làm Thái Sử. Cứ chép như cũ. Thôi Trữ lại giết đi. Đến lượt Thúc cũng vậy. Đến lượt Quý cũng vẫn chép đúng như vậy. Thôi Trữ cầm lấy cái thẻ mà bảo Quý rằng: "3 anh mày đều chết cả, nay nếu mày chịu chép khác đi thì ta sẽ tha chết cho" Quý nói: "Chép đúng sự thật là chức phận người làm sử. Nếu làm trái chức phận mà sống thì thà chết còn hơn." Thôi Trữ thở dài, ném cái thẻ đưa trả Quý. Nam sử thị nghe biết chuyện nói: "Anh em quan Thái sử đều chết cả, sợ bỏ mất cái việc ngày ất Hợi mới rồi, nay ta đem thẻ này đến để chép.". Nhưng khi đến nơi thấy Quý đã chép rồi mới ra về