Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Chí khí lớn lao, hoài bão phi thường từ khi còn nhỏ: "Khí thôn Ngưu đẩu" là một thành ngữ Hán Việt, dùng để ví von về chí khí, khát vọng to lớn, có thể "nuốt chửng" cả sao Ngưu, sao Đẩu (tức là chòm sao Mục Phu và chòm sao Đẩu trong Thiên văn học cổ đại Trung Quốc). Thành ngữ này thường dùng để ca ngợi chí hướng cao xa, tầm nhìn rộng lớn ngay từ thuở thiếu thời.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Cậu bé ấy đọc sách thánh hiền, chí tại bốn phương, thật đúng là "khí thôn Ngưu đẩu". (Cậu bé ấy đọc sách của các bậc thánh hiền, chí hướng ở bốn phương, thật đúng là có chí khí lớn lao từ nhỏ.)
  • Nghe câu chuyện về vị anh hùng thuở nhỏ đã có "khí thôn Ngưu đẩu", ai nấy đều cảm phục. (Nghe câu chuyện về vị anh hùng từ nhỏ đã có chí lớn nuốt sao Ngưu sao Đẩu, ai nấy đều cảm phục.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Thành ngữ này thường được dùng trong văn chương, thơ ca cổ điển hoặc lối nói trang trọng, mang tính hình tượng và ẩn dụ cao. Nó ít khi được dùng trong giao tiếp hàng ngày.
  • Thiếu niên anh tuấn, khí thôn Ngưu đẩu, tương lai ắt làm nên nghiệp lớn. (Thiếu niên anh tuấn, có chí khí lớn lao, tương lai ắt sẽ làm nên nghiệp lớn.)

Biến thể và từ gần giống

• Chí tại tứ phương: Chí hướng ở bốn phương, ý chỉ có hoài bão lớn, muốn lập nghiệp khắp nơi.
• Chí lớn gặp nhau: Người có chí lớn thường tìm đến nhau (thành ngữ).
• Hồ đồ tứ hải: (Chí) tràn khắp bốn biển, ý chỉ chí khí mạnh mẽ, rộng lớn.

Từ đồng nghĩa

• Chí khí: Ý chí và khí phách.
• Hoài bão: Ước mơ, khát vọng lớn lao.
• Khát vọng: Mong muốn mãnh liệt, tha thiết.

Nguồn gốc và ý nghĩa mở rộng

• Thành ngữ này bắt nguồn từ điển tích trong thơ Đỗ Phủ: "Tiểu nhi ngũ tuế khí thôn ngưu" (Đứa trẻ lên năm đã có khí thế có thể nuốt trâu). Ý nói đứa trẻ dù nhỏ tuổi nhưng đã tỏ ra có chí khí phi thường. Về sau, người ta mở rộng ý "nuốt trâu" thành "nuốt sao Ngưu, sao Đẩu" để hình tượng hóa cho chí khí còn lớn lao, cao xa hơn nữa.
• "Ngưu" (trâu/sao Ngưu) và "Đẩu" (sao Đẩu) ở đây vừa có nghĩa đen chỉ con trâu to lớn, vừa là tên các chòm sao, tạo nên hình ảnh kỳ vĩ về một khát vọng có thể bao trùm cả bầu trời.

1. Khí mạnh nuốt sao Ngưu, sao Đẩu
2. Sách Thi tử có câu: "Giống hổ tuy chưa thành vằn đã có sức nuốt được cả trâu."
3. Đỗ Phủ: "Tiểu nhi ngũ tuế khí thôn ngưu" (Trẻ con mới 5 tuổi đã có khí mạnh có thể nuốt được trâu)