Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Lời khuyên chí lý, lời nói sâu sắc của người bình dân: "Lời hạ quỹ" là một thành ngữ cố định, xuất phát từ điển tích, dùng để chỉ những lời nói có ý nghĩa thâm thúy, đạo lý sâu xa được thốt ra từ một người có vẻ ngoài tầm thường, bình dị (như người gánh cỏ).

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Ông lão nông dân ấy nói ra những lời hạ quỹ, khiến mọi người đều phải suy ngẫm. (Ông lão nông dân ấy nói ra những lời lẽ sâu sắc như lời hạ quỹ, khiến mọi người đều phải suy ngẫm.)
  • Đừng xem thường người lao động chân tay, biết đâu họ lại có thể cho ta nghe được lời hạ quỹ. (Đừng xem thường người lao động chân tay, biết đâu họ lại có thể cho ta nghe được những lời khuyên chí lý, sâu sắc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chương, bình luận: "Lời hạ quỹ" thường được dùng trong văn cảnh trang trọng, văn chương hoặc khi bình luận, nhấn mạnh sự thâm thúy, giá trị của một ý kiến xuất phát từ nơi không ngờ tới.
  • Bài xã luận đã trích dẫn lời hạ quỹ của một công nhân vệ sinh về lòng yêu nước. (Bài xã luận đã trích dẫn lời nói đầy trí tuệ của một công nhân vệ sinh về lòng yêu nước.)

Biến thể và từ gần giống

• Lời vàng ngọc: lời nói quý giá.
• Lời châu ngọc: lời nói quý báu như châu ngọc.
• Lời nói của người xưa: chỉ những lời dạy, câu nói có giá trị từ cổ nhân.

Từ đồng nghĩa

• Lời nói thâm thúy: lời nói sâu sắc, ý nghĩa.
• Lời giáo huấn sâu xa: lời dạy bảo chứa đựng đạo lý thâm sâu.
• Chân lý giản dị: chân lý được diễn đạt một cách đơn giản, dễ hiểu.

Thành ngữ liên quan

• "Oan gia ngõ hẹp": (không liên quan trực tiếp về nghĩa, nhưng cùng là điển tích Hán Việt) chỉ kẻ thù khó tránh mặt nhau.
• "Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên": (cùng thể loại những lời răn dạy, triết lý) việc mưu tính do người, còn thành công do trời.
• "Ở hiền gặp lành": (cùng là những lời khuyên đạo đức dân gian) sống hiền lành sẽ gặp điều tốt lành.

Lưu ý: "Lời hạ quỹ" là một thành ngữ điển tích, ít dùng trong giao tiếp hàng ngày mà chủ yếu xuất hiện trong văn viết, báo chí, bình luận văn học hoặc các bài diễn văn có tính trang trọng, triết lý.

1. Lời người gùi sọt cỏ (Hạ là gùi, quỹ là cái sọt)
2. Luận Ngữ: Khổng Tử đánh Khánh (Một nhạc cụ cổ) ở nước Vệ, có người gùi sọt cỏ đi qua cửa nói: "Người đánh khánh có thâm ý làm sao ! không ai biết mình thì thôi đi thôi. Nước sâu thì mặc áo, không qua; nước cạn thì xắn áo lội qua" (ý khuyên Khổng Tử tùy thời mà hành đạo, được thì làm, không được thì thôi)