Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Chịu đựng gian khổ, khó khăn để rèn luyện ý chí, quyết tâm đạt được mục đích lớn: "Nếm mật nằm gai" là một thành ngữ gốc Hán-Việt, mô tả việc tự đặt mình vào hoàn cảnh khổ cực (nằm trên gai, nếm mật đắng) để không quên nỗi nhục mất nước và nuôi dưỡng ý chí phục thù, khôi phục. Ngày nay, thành ngữ này thường dùng để chỉ tinh thần chịu đựng, vượt qua mọi thử thách, gian lao để hướng tới một mục tiêu cao cả.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Để giành huy chương vàng, các vận động viên đã trải qua quá trình "nếm mật nằm gai" với những bài tập khắc nghiệt. (Để giành huy chương vàng, các vận động viên đã trải qua quá trình chịu đựng gian khổ với những bài tập khắc nghiệt.)
  • Ông ấy đã "nếm mật nằm gai" suốt mười năm để xây dựng lại cơ nghiệp từ hai bàn tay trắng. (Ông ấy đã chịu đựng gian khổ suốt mười năm để xây dựng lại cơ nghiệp từ hai bàn tay trắng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng như một khái niệm ẩn dụ cho sự rèn luyện ý chí: Thành ngữ này thường được dùng trong văn chương, chính luận để nhấn mạnh đức tính kiên trì, nhẫn nại.

  • Con đường đến với thành công không thiếu những giai đoạn "nếm mật nằm gai". (Con đường đến với thành công không thiếu những giai đoạn chịu đựng gian khổ.)

• Dùng để miêu tả giai đoạn chuẩn bị đầy thử thách: Thường đi kèm với các từ chỉ thời gian như "thời kỳ", "quãng thời gian".

  • Thời kỳ "nếm mật nằm gai" ấy đã rèn giũa nên một nhà lãnh đạo kiên cường. (Thời kỳ chịu đựng gian khổ ấy đã rèn giũa nên một nhà lãnh đạo kiên cường.)

Biến thể và từ gần giống

• Chịu thương chịu khó: (Thành ngữ) Chỉ sự cần cù, chịu đựng vất vả trong công việc, cuộc sống. Tuy nhiên, "nếm mật nằm gai" thường mang sắc thái mạnh hơn, gắn với mục đích lớn và sự rèn luyện ý chí có chủ đích.
• Vượt gian nan: (Cụm từ) Vượt qua những khó khăn, trở ngại.
• Gian nan rèn luyện ý chí: (Cụm từ giải thích) Mô tả ý nghĩa cốt lõi của thành ngữ.

Từ đồng nghĩa

• Chịu đựng gian khổ: Chịu đựng những điều cực nhọc, khó khăn.
• Khổ luyện: Luyện tập trong điều kiện khắc nghiệt, vất vả.

Thành ngữ liên quan

• Có công mài sắt, có ngày nên kim: Nhấn mạnh sự kiên trì, nhẫn nại ắt sẽ thành công. Cùng thể hiện tinh thần vượt khó nhưng thiên về sự bền bỉ lâu dài hơn là sự chịu đựng chủ động, thử thách bản thân như "nếm mật nằm gai".
• Lửa thử vàng, gian nan thử sức: Hoàn cảnh khó khăn là nơi thử thách và thể hiện phẩm chất, năng lực của con người. Có điểm tương đồng trong việc coi gian nan là phép thử.

1. Từ chữ Thường đởm ngoạ tân chỉ ý chí vượt qua gian khổ để đạt mục đích
2. Việt Vương Câu Tiễn thời Xuân Thu, sau khi ở nước Ngô trở về, thường nằm ngũ trên gai, có treo cái mật, nằm ngồi đều nhìn thấy mật, ăn uống thì nếm vị đắng của nó trước. Tỏ ý không quên cái khổ nhục trước đó. Quả nhiên sau đó nhờ chịu đựng gian khổ mà đánh bại được nước Ngô, báo thù cho nước Việt