Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật trong văn học cổ Việt Nam: "Từ Thức" là tên nhân vật chính trong truyện "Từ Thức gặp tiên" thuộc tác phẩm "Truyền kỳ mạn lục" của Nguyễn Dữ. Nhân vật này là một viên quan nhà Trần, tính tình phóng khoáng, yêu thích thiên nhiên và nghệ thuật, sau đó có cuộc gặp gỡ kỳ lạ với tiên nữ và bước vào thế giới tiên cảnh.
   • Biểu tượng cho sự từ bỏ danh lợi trần tục để tìm đến cái đẹp và sự tự do: Cái tên "Từ Thức" thường được nhắc đến như một hình tượng văn học đại diện cho khát vọng thoát khỏi vòng cương tỏa của công danh, tìm về với chân-thiện-mỹ và một cuộc sống phiêu diêu, tiên cảnh.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Truyện "Từ Thức gặp tiên" kể về cuộc đời và những kỳ ngộ của nhân vật Từ Thức.
  • Tính cách của Từ Thức phóng khoáng, yêu thơ, say đàn, mến cảnh.
  • Hình tượng Từ Thức bỏ quan đi ngao du sơn thủy đã trở thành một đề tài quen thuộc trong thơ ca.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Theo gót Từ Thức": Cụm từ này thường được dùng với nghĩa bóng, chỉ việc từ bỏ đời sống bon chen, danh lợi để tìm đến một cuộc sống thanh cao, hòa mình với thiên nhiên.

  • Ông ấy quyết định về quê sống ẩn dật, như thể đang theo gót Từ Thức ngày xưa.

• "Cõi tiên Từ Thức": Dùng để chỉ một nơi chốn đẹp đẽ, yên bình, thoát tục, giống như động tiên mà nhân vật Từ Thức đã bước vào.

  • Khu vườn này đẹp như cõi tiên Từ Thức vậy.

Biến thể và từ liên quan

• Truyền kỳ mạn lục (Danh từ): Tác phẩm văn xuôi chữ Hán nổi tiếng của Nguyễn Dữ, thế kỷ XVI, trong đó có chứa truyện "Từ Thức gặp tiên".
• Giáng Hương (Danh từ riêng): Tên của tiên nữ đã gặp và kết duyên với Từ Thức trong truyện.
• Động tiên (Danh từ): Nơi ở của tiên nữ Giáng Hương, cũng là nơi Từ Thức sống những ngày tháng phiêu diêu.

Từ đồng nghĩa/ Hình tượng tương tự

• Ngư ông/ Lão ngư (trong văn học cổ): Thường chỉ hình tượng người ẩn sĩ, từ bỏ chốn quan trường về sống đời giản dị bên sông nước. Tuy khác hoàn cảnh nhưng cùng chung tinh thần thoát tục với Từ Thức.
• Ẩn sĩ (Danh từ): Người có học thức nhưng lui về ở ẩn, không màng danh lợi. Từ Thức là một dạng thức của ẩn sĩ.

Thành ngữ, điển tích liên quan

• "Từ Thức gặp tiên" / "Từ Thức lạc vào động tiên": Thành ngữ/điển tích này dùng để chỉ một cuộc gặp gỡ kỳ lạ, đẹp đẽ và có tính chất thần tiên, hoặc chỉ việc lạc vào một nơi chốn tuyệt đẹp, khác xa thực tại.
  • Chuyến đi đến thung lũng hoa ấy khiến tôi có cảm giác như Từ Thức lạc vào động tiên.
• "Một năm cõi tiên, trăm năm cõi tục": Ý nói về sự khác biệt về thời gian giữa thế giới thần tiên và trần gian, xuất phát từ chi tiết Từ Thức ở động tiên một năm mà ngoài trần thế đã qua hơn tám mươi năm.
  • Ở đây yên bình quá, thời gian trôi nhanh thật, đúng là "một năm cõi tiên, trăm năm cõi tục".

1. Truyền kỳ Mạn Lục: Từ Thức người Hòa Châu, năm Quang Thái đời Trần được bổ làm tri huyện Tiên Du. Một hôm đi viếng chùa (Tháng 2 năm Bính Tý, niên hiệu Quang Thái thứ 9 - 1396, đời Trần) có một cô gái vô ý làm gãy cành Mẫu đơn mà bị bắt giữ. Từ Thức động lòng liền cởi tấm áo cừu gấm trắng đưa chuộc cho nàng
2. Tính Từ Thức hay rượu, thích đàn, ham thơ mến cảnh, việc sổ sách bỏ bê nên thường bị quở trách. ông chán nản trả ấn tín bỏ quan mà về, từ ấy đi ngao du khắp nơi, một hôm trông ra cửa bể Thần Phù, chèo ra thì thấy một trái núi rất đẹp bèn lên bờ xem thử, bổng thấy vách đá nứt ra bèn đi vào thì gặp gnười con gái hôm nọ chính là nàng tiên Giáng Hương. Nàng nói rằng đây là núi Phù Lai, động tiên và cầm chàng ở lại. Hai người lấy nhau, thấm thoắt đã được một năm. Từ nhớ nhà nên xin về thăm. Đến nơi thì ra đã trãi hơn 80 năm, cảnh cũ không còn, chàng bèn mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn đi vào núi hoành sơn rồi mất tích