Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật lịch sử Việt Nam: "Trần Bảo Tín" là tên của một vị quan, nhà giáo sống vào cuối thời Lê sơ, đầu thời Lê Trung Hưng. Ông nổi tiếng với tư tưởng trung nghĩa và phản đối nhà Mạc.

Thông tin lịch sử và tiểu sử

• Năm sinh - mất: Sinh năm 1482, mất năm không rõ.
• Quê quán: Làng Khải Mông (nay thuộc xã Xuân Giang, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh).
• Khoa bảng: Đỗ Bản nhãn (tức đỗ đầu trong kỳ thi Hội) năm 1511.
• Sự nghiệp làm quan: Làm quan đến chức Tả thị lang bộ Lại dưới triều Lê.
• Hành động chính trị: Khi Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê, lập ra nhà Mạc (1527), Trần Bảo Tín đã từ quan, về quê ở ẩn để phản đối.
• Sự nghiệp giáo dục: Sau khi từ quan, ông mở trường dạy học, lấy việc đề cao chữ "trung", chữ "nghĩa" làm mục đích, nhằm phản ứng lại với triều đại nhà Mạc mà ông cho là soán ngôi.
• Vinh danh sau này: Đến thời Lê Trung Hưng (khi nhà Lê được khôi phục), ông được triều đình phong làm phúc thần và truy tặng chức Thượng thư.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ riêng:
  • Trần Bảo Tín là tấm gương sáng về khí tiết của một bậc nho thần.
  • Tư tưởng trung quân của Trần Bảo Tín được thể hiện qua việc ông kiên quyết từ quan về ở ẩn.
  • Ngôi đền thờ Trần Bảo Tín tại quê hương ông là một di tích lịch sử văn hóa.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tấm gương Trần Bảo Tín": Cụm từ dùng để chỉ tấm gương về lòng trung nghĩa, khí tiết của kẻ sĩ, sẵn sàng từ bỏ danh lợi để giữ vững đạo lý.

  • Câu chuyện về cụ Trần Bảo Tín mãi là tấm gương sáng cho hậu thế về đạo làm tôi.

• "Theo gương Trần Bảo Tín": Hành động noi theo tinh thần trung nghĩa, bất hợp tác với thế lực mà mình cho là không chính thống.

  • Nhiều sĩ phu đương thời đã theo gương Trần Bảo Tín, không ra làm quan cho nhà Mạc.

Biến thể và từ gần giống

• Thượng thư Trần Bảo Tín: Cách gọi trang trọng, nhắc đến chức vụ được truy tặng sau này của ông.
• Cụ Trần Bảo Tín: Cách gọi kính trọng, thân mật.

Từ đồng nghĩa (về khái niệm đại diện)

• Bậc trung thần: Người bề tôi hết lòng trung thành với vua.
• Kẻ sĩ khí tiết: Người trí thức có khí phách, giữ vững nguyên tắc đạo đức.

Ý nghĩa lịch sử và văn hóa

• Trần Bảo Tín được xem là biểu tượng cho tinh thần "trung quân ái quốc" theo quan điểm Nho giáo thời phong kiến.
• Hành động từ quan và dạy học của ông phản ánh một hình thức đấu tranh chính trị - tư tưởng phổ biến của các nho sĩ Việt Nam trước các biến cố triều chính.
• Việc ông được phong làm phúc thần thời Lê Trung Hưng cho thấy sự tôn vinh của các triều đại chính thống (nhà Lê) đối với những người trung thành với mình.

1. (1482 - Khải Mông - nay là Xuân Giang, Nghi Xuân, Hà Tĩnh - ?) Đỗ bản nhãn (1511) làm quan đến Tả thị lang bộ Lại. Khi Mạc Đăng Dung lên ngôi, ông bỏ quan về ở ẩn, dạy học trò, nhằm đề cao chữ trung nghĩa, để phản ứng với nhà Mạc; thời Lê Trung Hưng, được phong làm phúc thần, truy tặng Thượng thư