Định nghĩa

1. Danh từ riêng:
   • Tên một nhân vật lịch sử Việt Nam thời Lê Trung hưng: Vũ Duy Chí là một quan lại có thực quyền dưới thời chúa Trịnh Tạc, nổi tiếng với tài năng toàn diện cả về văn lẫn võ.

Thông tin lịch sử

• Thời gian: (1604 - 1678).
• Quê quán: Làng Mộ Trạch, huyện Đường An (nay thuộc huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương).
• Xuất thân và sự nghiệp:
  • Không đỗ đạt khoa bảng nào.
  • Khởi đầu sự nghiệp từ chức thư lại (một chức quan nhỏ, chuyên việc văn thư, giấy tờ).
  • Phò tá chúa Trịnh Tạc từ trước khi vị chúa này lên nắm quyền.
  • Nhờ tài năng kiêm toàn văn võ, ông được thăng tiến dần trong hệ thống quan lại, đạt đến chức vụ cao là Tham tụng (một chức quan đứng đầu viện Cơ mật, tương đương Tể tướng, nắm giữ quyền hành chính sự quan trọng).
• Giai đoạn cuối đời:
  • Về hưu năm 1676.
  • Khi mất (1678), được triều đình truy tặng tước hiệu Thái phó (một chức quan cao cấp trong hàng Tam thiếu, Tam phó, thường để vinh danh).

Ý nghĩa và đánh giá

• Biểu tượng của tài năng thực tiễn: Cuộc đời Vũ Duy Chí cho thấy một con đường thăng tiến khác ngoài khoa cử, dựa trên năng lực thực tế và sự tín nhiệm.
• Nhân vật quyền lực: Ông là một trong những đại thần có ảnh hưởng lớn trong phủ chúa Trịnh giai đoạn giữa thế kỷ 17.

Biến thể và từ liên quan

• Tham tụng: Chức quan đứng đầu việc cơ mật, tham dự vào việc triều chính quan trọng thời Lê - Trịnh.
• Thái phó: Một chức quan cao cấp thời phong kiến, thường được truy tặng để vinh danh công lao.
• Chúa Trịnh Tạc: Vị chúa Trịnh đời thứ 4 (trị vì 1657-1682), dưới thời ông, Vũ Duy Chí phụng sự và thăng tiến.

Từ đồng nghĩa/ Cách gọi khác

• Đại thần Vũ Duy Chí: Cách gọi trang trọng, nhấn mạnh địa vị.
• Tham tụng Vũ Duy Chí: Cách gọi gắn với chức vụ cao nhất của ông.

Thành ngữ/ Câu nói liên quan (trong sử sách)

• "Tài kiêm văn võ": Cụm từ thường dùng để mô tả tài năng toàn diện của Vũ Duy Chí, vừa giỏi văn chương, chính sự, vừa am hiểu binh pháp, võ lược.

1. (1604 - Mộ Trạch, Đường An - nay là Bình Giang, Hải Hưng - 1678) Không đỗ đạc gì, chỉ từ chân thư lại, giúp việc cho chúa Trịnh Tạc từ khi ông này chưa lên ngôi. Vũ Duy Chí có tài kiêm cả văn lẫn võ, làm quan dần dần lên đến chức Tham tụng. Năm 1676 về hưu, khi mất được truy tặng Thái phó