Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Sự thành công rực rỡ, tiến đạt vượt bậc: "Bằng bay, côn nhảy" là một thành ngữ Hán Việt cổ, dùng để hình dung và chúc tụng sự thành đạt lớn lao, nhanh chóng và vang dội của các sĩ tử (người đi học, đi thi) trong khoa cử ngày xưa. Hình ảnh "chim bằng bay" tượng trưng cho sự vươn cao, vượt xa, còn "cá côn nhảy" (cá lớn hóa rồng) tượng trưng cho sự biến hóa, đột phá để đạt đến địa vị cao quý.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Chúc các sĩ tử trong kỳ thi này "bằng bay, côn nhảy", đỗ đạt cao.
  • Câu chuyện về vị trạng nguyên "bằng bay, côn nhảy" vẫn còn được lưu truyền trong dân gian.

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chúc tụng, văn chương: Thành ngữ này thường xuất hiện trong các bài thơ, câu đối, lời chúc mừng đỗ đạt, thể hiện ước vọng và niềm tin vào sự thành công vẻ vang.
  • Trên tấm hoành phi treo ở đình làng có bốn chữ: "Bằng bay, côn nhảy".

Biến thể và từ gần giống

• Cá vượt Vũ Môn: Thành ngữ chỉ sự vượt qua thử thách khó khăn để đạt được thành công lớn, thường dùng trong học hành, thi cử.
• Công thành danh toại: Chỉ sự nghiệp thành công và danh tiếng vang dội.
• Bảng vàng bia đá: Chỉ việc tên tuổi được ghi danh lưu truyền mãi mãi, thường nói về người đỗ đạt cao.

Từ đồng nghĩa

• Đỗ đạt cao: Thi đỗ với thứ hạng cao.
• Thành danh: Gây dựng được tên tuổi, sự nghiệp.
• Vinh quy bái tổ: Về làng trong vinh quang sau khi đỗ đạt (thường đi kèm với hình ảnh "bằng bay, côn nhảy").

Giải thích nguồn gốc hình ảnh

• Chim bằng (bằng):
  • Trong thần thoại Trung Hoa, "bằng" (chim đại bàng khổng lồ) là loài chim có thể bay vút lên chín tầng mây, tượng trưng cho chí lớn, khát vọng cao xa và sự thành công phi thường.
• Cá côn (côn):
  • "Côn" ở đây chỉ "cá côn", tức cá chép. Theo truyền thuyết "cá chép hóa rồng", cá chép vượt qua Vũ Môn (cổng rồng) sẽ hóa thành rồng, biểu tượng cho sự thăng tiến, biến đổi từ thấp lên cao, từ tầm thường trở nên vĩ đại. "Nhảy" chính là hành động vượt Vũ Môn đó.

1. chim bằng bay, cá côn (thứ cá lớn nhất ngoài bể) nhảy, tiêu biểu cho sự tiến đạt lớn của sĩ tử