Định nghĩa

1. Động từ:
   • Quá chú trọng, quá câu thúc vào những chi tiết nhỏ nhặt, hình thức bên ngoài hoặc những quy tắc cứng nhắc: Hành động tỏ ra quá kỹ lưỡng, tỉ mỉ hoặc cứng nhắc đến mức không cần thiết, thường dẫn đến thiếu linh hoạt hoặc gây phiền toái.
   • Có sự e dè, ngại ngùng thái quá vì những lễ nghi, phép tắc: Tỏ ra quá khách sáo, giữ ý hoặc ngần ngại trong giao tiếp, ứng xử vì sợ mất lễ độ hoặc sợ vi phạm những quy tắc xã giao thông thường.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Anh ấy quá câu nệ vào từng câu chữ, khiến bài viết mất đi sự tự nhiên.
  • Trong công việc, đôi khi cần sáng tạo chứ không nên câu nệ quá vào các quy trình cũ.
  • Chúng ta là bạn bè thân thiết, đừng câu nệ chuyện ai trả tiền bữa ăn này làm gì.
  • Cô ấy rất câu nệ lễ nghi, luôn chào hỏi một cách rất cung kính.

Các cách sử dụng nâng cao

• "câu nệ hình thức": quá chú trọng vào vẻ bề ngoài, vào cách thức trình bày mà coi nhẹ nội dung thực chất.

  • Một bài phát biểu hay không nên chỉ câu nệ hình thức mà phải có nội dung sâu sắc.

• "câu nệ tiểu tiết": quá chú ý, vướng mắc vào những chi tiết rất nhỏ, không quan trọng.

  • Nhà lãnh đạo giỏi là người biết nắm đại cục, không câu nệ tiểu tiết.

Biến thể và từ gần giống

• Nệ (động từ): (cách dùng ngắn gọn, thường trong văn chương hoặc kết hợp) có nghĩa tương tự "câu nệ", chỉ sự câu nệ, ràng buộc.
  • Đừng nệ cổ hủ, hãy dám nghĩ khác đi.
• Khách sáo (tính từ): chỉ thái độ quá câu nệ, giữ ý trong giao tiếp như người khách.
• Câu nệ sách vở (cụm từ): quá cứng nhắc, máy móc theo lý thuyết, sách vở mà không linh hoạt áp dụng thực tế.

Từ đồng nghĩa

• Câu thúc: bị ràng buộc, gò bó bởi những điều lệ, quy tắc.
• Cố chấp: giữ ý kiến, cách làm của mình một cách cứng nhắc, không chịu thay đổi.
• Khắt khe: quá nghiêm ngặt, tỉ mỉ trong đánh giá hoặc yêu cầu.

Từ trái nghĩa

• Thoáng: cởi mở, dễ dãi, không quá khắt khe.
• Linh hoạt: không cứng nhắc, biết ứng biến theo hoàn cảnh.
• Tự nhiên: không gò bó, không màu mè, giữ nguyên bản chất thật.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Khách sáo quá hóa ra giả dối": Ý nói sự câu nệ, khách sáo thái quá đôi khi lại tạo ra cảm giác không chân thành.
• "Luật pháp bất vị thân": Pháp luật không vì người thân mà thiên vị. Có thể dùng để đối chiếu với việc không nên câu nệ tình cảm cá nhân trong những việc nghiêm túc.