Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Một loài cá nhỏ, thân dài và trơn, thường sống ở nước ngọt như ruộng lúa, ao, mương: "con chạch" là tên gọi dân dã của một loài cá thuộc họ cá chạch, có hình dáng giống con lươn nhưng nhỏ hơn.
   • Bờ đất nhỏ, đắp cao lên để ngăn nước (phương ngữ, ít dùng): Trong một số vùng, "con chạch" còn có thể chỉ một bờ đất nhỏ được đắp lên để giữ nước ở ruộng hoặc ao.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (nghĩa chính - chỉ loài cá):
  • Bữa cơm hôm nay có món canh chua nấu với con chạch.
  • Trẻ con ở quê hay ra đồng bắt con chạch về cho gà ăn.
• Danh từ (nghĩa phụ - chỉ bờ đất, phương ngữ):
  • Nước tràn qua con chạch, ruộng bị khô nhanh. (Nước tràn qua bờ đất nhỏ, ruộng bị khô nhanh.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Chạch đồng": Cụm từ thường dùng để chỉ loài chạch sống ở đồng ruộng, phân biệt với các môi trường sống khác.
  • Chạch đồng nấu mẻ là món ăn đặc sản của vùng quê.
• "Trơn như chạch": Thành ngữ so sánh, ví von sự trơn tru, khó nắm bắt.
  • Tên trộm đó trốn thoát nhanh, trơn như chạch vậy.

Biến thể và từ gần giống

• Cá chạch (n): Tên gọi chung, mang tính phân loại hơn so với "con chạch".
  • Cá chạch có nhiều loài như chạch bùn, chạch sông.
• Chạch lấu (n): Một loại chạch có kích thước lớn hơn, thường sống ở sông.
• Lươn (n): Một loài cá khác có hình dáng tương tự nhưng thường to và dài hơn chạch.

Từ đồng nghĩa

• Cá chạch: Từ đồng nghĩa trực tiếp, thường dùng trong văn viết hoặc ngữ cảnh trang trọng hơn.
• Chạch (danh từ): Cách gọi tắt thông dụng của "con chạch".

Thành ngữ liên quan

• "Chạch đẻ ngọn đa, sao đẻ nước ta": Câu đồng dao, tục ngữ dân gian có nhắc đến con chạch.
• "Nhanh như chạch": Thành ngữ so sánh để chỉ sự nhanh nhẹn, thoắt ẩn thoắt hiện.
  • Đứa bé chạy nhanh như chạch, không ai đuổi kịp.