Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Loại gạo đã được xay xát kỹ, loại bỏ hoàn toàn vỏ trấu và lớp cám bên ngoài: "gạo xát" chỉ loại gạo trắng, hạt bóng, đã qua quá trình chế biến để làm sạch và tạo độ trắng mịn, thường dùng trong nấu cơm hàng ngày.
   • Gạo đã qua sơ chế, sẵn sàng để nấu: "gạo xát" phân biệt với gạo lứt (gạo còn nguyên lớp cám) hoặc thóc (gạo chưa xay).

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Mẹ tôi mua gạo xát về nấu cơm. (Mẹ tôi mua loại gạo đã xay xát trắng để nấu cơm.)
  • Gạo xát thường dễ nấu hơn gạo lứt. (Gạo đã xát kỹ có thời gian nấu ngắn hơn so với gạo còn nguyên cám.)
  • Nhà máy sản xuất gạo xát xuất khẩu. (Nhà máy chế biến loại gạo trắng, sạch để bán ra nước ngoài.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "gạo xát trắng": cụm từ nhấn mạnh màu sắc trắng tinh của gạo sau khi xát.

  • Gạo xát trắng thường được ưa chuộng ở thành phố. (Loại gạo trắng, bóng sau xát được người thành thị thích dùng.)

• "xát gạo": hành động xay xát gạo từ thóc hoặc gạo lứt.

  • Nông dân xát gạo bằng máy trước khi bán. (Người nông dân dùng máy xay xát để làm sạch gạo.)

Biến thể và từ gần giống

• Gạo lứt (danh từ): gạo còn nguyên lớp cám, giàu dinh dưỡng hơn gạo xát.

  • Gạo lứt tốt cho sức khỏe hơn gạo xát. (Gạo còn cám có lợi hơn gạo đã xát trắng.)

• Thóc (danh từ): gạo chưa xay, còn nguyên vỏ trấu.

  • Thóc phải xay mới thành gạo xát. (Hạt thóc cần qua xay xát mới tạo ra gạo trắng.)

Từ đồng nghĩa

• Gạo trắng: gạo đã xát kỹ, có màu trắng.
• Gạo tinh luyện: gạo đã qua chế biến sạch, thường dùng trong công nghiệp.

Thành ngữ liên quan

• Gạo xát nước đổ: chỉ việc làm tốn công vô ích, không đem lại kết quả (thành ngữ dân gian, ví von với việc xát gạo xong lại đổ nước đi).
  • Làm việc này chẳng khác nào gạo xát nước đổ. (Hành động này vô ích, mất công mà không có kết quả.)