Định nghĩa

1. Thành ngữ, cụm từ cố định:
   • Cảnh vật vẫn đẹp đẽ, tươi vui như xưa nhưng người xưa đã không còn: Cụm từ này diễn tả sự tiếc nuối, ngậm ngùi trước một khung cảnh quen thuộc vẫn nguyên vẹn, trong khi con người (thường là người mình mong nhớ, yêu thương) đã biệt tích, thay đổi hoặc không còn ở đó nữa. Nó nhấn mạnh sự tương phản giữa sự vĩnh cửu, tuần hoàn của thiên nhiên và sự phù du, đổi thay của kiếp người.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Trở lại ngôi trường cũ, lòng tôi bồi hồi. Lớp học, hàng cây vẫn đó, nhưng bạn bè năm xưa mỗi người một ngả. Đúng là cảnh "hoa đào cười với gió đông". (Cảnh vật trường xưa vẫn vậy, nhưng những người bạn thì đã không còn tụ họp đông đủ như trước.)
  • Anh trở về làng sau mười năm xa cách. Con đường đất, giếng nước vẫn nguyên vẹn, chỉ có những khuôn mặt thân quen ngày nào giờ đã già đi hoặc không còn nữa. Anh chợt hiểu ý nghĩa của "hoa đào cười với gió đông". (Thiên nhiên, cảnh vật làng quê hầu như không đổi, còn con người thì đã thay đổi nhiều.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Ý nghĩa văn chương: Cụm từ này thường được dùng trong văn học, thơ ca để gợi lên một nỗi buồn man mác, một sự hoài niệm về quá khứ. Nó không chỉ nói về sự vắng mặt của một người cụ thể, mà đôi khi còn ám chỉ sự đổi thay của thời thế, sự phai mờ của những kỷ niệm đẹp.
  • Trong tác phẩm của mình, nhà văn đã khéo léo sử dụng hình ảnh "hoa đào cười với gió đông" để diễn tả nỗi cô đơn của nhân vật giữa khung cảnh thiên nhiên tươi sáng.

Biến thể và từ gần giống

• "Đào hoa y cựu tiếu đông phong": Đây là câu thơ chữ Hán gốc (桃花依舊笑東風) mà cụm từ "hoa đào cười với gió đông" được dịch và lấy ý từ đó. Nghĩa đen: Hoa đào vẫn như cũ, cười với gió đông.
• "Người xưa cảnh cũ": Một cụm từ khác cũng diễn tả sự hoài niệm về con người và cảnh vật trong quá khứ, nhưng thiên về cảm xúc nhớ nhung hơn là sự tương phản giữa cái bất biến và cái đổi thay.
• "Vật đổi sao dời": Thành ngữ này nhấn mạnh sự thay đổi lớn lao của mọi thứ (cả người lẫn cảnh), trái ngược với ý "cảnh cũ người xưa" mà "hoa đào cười với gió đông" muốn diễn đạt.

Từ đồng nghĩa (về ý nghĩa)

• Cảnh cũ người đâu: Cảnh vật vẫn như xưa nhưng không thấy bóng dáng người mình tìm kiếm.
• Người xưa đã vắng, cảnh cũ còn đây: Diễn tả trực tiếp hơn cùng một ý niệm.

Thành ngữ liên quan

• "Hoa tàn ong bướm cũng lìa đàn": Thành ngữ này cũng nói về sự đổi thay, tan tác khi những điều kiện tốt đẹp (hoa tươi) không còn nữa. Nó khác với "hoa đào cười với gió đông" ở chỗ nhấn mạnh sự thay đổi của cả cảnh lẫn người, trong khi "hoa đào..." nhấn mạnh cảnh vẫn đẹp, chỉ có người là thay đổi.
• "Trăng già độc địa làm sao? / Giữa in chiếc bóng, hai hào chẳng chia": (Truyện Kiều - Nguyễn Du) Câu thơ này diễn tả nỗi cô đơn khi đối diện với thiên nhiên (vầng trăng), gợi cảm giác tương tự về sự tương phản giữa sự vĩnh hằng của vũ trụ và nỗi cô đơn của con người.

1. Thôi Hộ đời Đường, nhân tiết Thanh minh, đi đến nơi kỳ ngộ, tìm người con gái đã gặp gỡ năm trước thì chỉ thấy cửa đóng, người đi đâu vắng, nhân đó mà làm bài thơ, trong có câu: nhân diện bất tri hà xứ khứ, đào hoa y cự tiếu đông phong. Nghĩa là: mặt người không biết đi đằng nào, hoa đào vẫn cười với gió đông như cũ. Cây này dùng câu ý thơ ấy để nói không thấy bóng dáng nàng Kiều ở đâu, chỉ thấy hoa đào vẫn cười với gió đông như năm xưa mà thôi