khuẩn
Định nghĩa
- Danh từ:
- Vi sinh vật đơn bào có kích thước rất nhỏ, thường chỉ quan sát được dưới kính hiển vi, có thể có lợi hoặc gây bệnh: "Khuẩn" là từ thường dùng để nói tắt cho "vi khuẩn", một nhóm sinh vật nhân sơ, đa dạng về hình thái và chức năng sinh học.
- Tác nhân gây bệnh truyền nhiễm: Trong ngữ cảnh y học và đời sống, "khuẩn" thường được hiểu là nguyên nhân vi sinh vật gây ra các bệnh nhiễm trùng.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Khuẩn E. coli có thể sống trong đường ruột của người. (Vi khuẩn E. coli có thể sống trong đường ruột của người.)
- Bác sĩ nói bệnh này là do một loại khuẩn gây ra. (Bác sĩ nói bệnh này là do một loại vi khuẩn gây ra.)
- Nước sôi ở 100 độ C có thể tiêu diệt được nhiều loại khuẩn. (Nước sôi ở 100 độ C có thể tiêu diệt được nhiều loại vi khuẩn.)
Các cách sử dụng nâng cao
"Khuẩn lạc": Tập hợp các tế bào vi khuẩn sinh sản từ một tế bào ban đầu, tạo thành một đám có thể nhìn thấy trên môi trường nuôi cấy.
- Quan sát khuẩn lạc giúp nhận biết đặc điểm của loại vi khuẩn. (Quan sát khuẩn lạc giúp nhận biết đặc điểm của loại vi khuẩn.)
"Khuẩn huyết": Tình trạng nhiễm trùng máu do vi khuẩn xâm nhập vào dòng máu.
- Bệnh nhân được chẩn đoán bị khuẩn huyết và phải điều trị tích cực. (Bệnh nhân được chẩn đoán bị nhiễm trùng máu và phải điều trị tích cực.)
Biến thể và từ liên quan
- Vi khuẩn (danh từ): Từ đầy đủ và chính xác về mặt khoa học cho "khuẩn".
- Vi trùng (danh từ): Từ thông dụng, đôi khi dùng thay thế cho "vi khuẩn" nhưng trong khoa học có thể chỉ nhóm vi sinh vật gây bệnh nói chung.
- Kháng khuẩn (tính từ): Có tính chất chống lại hoặc tiêu diệt vi khuẩn.
- Xà phòng kháng khuẩn. (Xà phòng chống vi khuẩn.)
- Diệt khuẩn (tính từ/động từ): Có tác dụng hoặc hành động tiêu diệt vi khuẩn.
- Cồn có tính diệt khuẩn. (Cồn có tính tiêu diệt vi khuẩn.)
- Vô khuẩn (tính từ): Trạng thái không có vi khuẩn.
- Dụng cụ phẫu thuật phải được vô khuẩn. (Dụng cụ phẫu thuật phải được khử trùng không còn vi khuẩn.)
Từ đồng nghĩa
- Vi trùng: (Từ thông dụng, nghĩa rộng) Chỉ vi sinh vật gây bệnh nói chung.
- Vi sinh vật: (Từ khoa học, nghĩa rộng) Chỉ tất cả các sinh vật có kích thước hiển vi, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm...
Lưu ý sử dụng
- "Khuẩn" chủ yếu được dùng trong văn nói thông thường hoặc trong các cụm từ chuyên ngành (như diệt khuẩn, kháng khuẩn). Trong văn viết trang trọng hoặc văn bản khoa học, từ "vi khuẩn" thường được ưu tiên sử dụng để đảm bảo tính chính xác.
- Cần phân biệt "khuẩn" (vi khuẩn - bacterium) với "virus" (siêu vi khuẩn, siêu vi). Chúng là hai nhóm tác nhân gây bệnh hoàn toàn khác nhau về cấu trúc và cách thức hoạt động.