Định nghĩa

1. Phó từ:
   • Ở vị trí rất thấp, gần sát mặt đất: Dùng để miêu tả một vật thể có chiều cao rất khiêm tốn, gần như chạm đất.
   • Có dáng vẻ bé nhỏ, nhanh nhẹn và linh hoạt: Dùng để miêu tả một người, thường là trẻ em hoặc người có thân hình nhỏ bé, di chuyển một cách nhanh nhảu, hoạt bát.
   • Có điệu bộ hấp tấp, lanh chanh, vội vã: Dùng để miêu tả hành động di chuyển hoặc cách làm việc một cách vội vàng, có vẻ thiếu chín chắn.

Ví dụ sử dụng

• Miêu tả vật thấp:
  • Năm gian nhà cỏ thấp le te. (Ngôi nhà năm gian lợp cỏ thấp sát đất.)
• Miêu tả người bé nhỏ, linh lợi:
  • Đứa bé le te chạy ra đón mẹ. (Đứa bé nhỏ nhắn nhanh nhảu chạy ra đón mẹ.)
  • Le te chân ngược chân xuôi. (Nhỏ bé mà chạy ngược chạy xuôi rất nhanh nhẹn.)
• Miêu tả điệu bộ vội vã, lanh chanh:
  • Nó le te chạy đến trước để chiếm chỗ. (Cậu ta vội vã chạy đến trước để giành chỗ.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "le te" dùng trong thơ ca: Từ này thường xuất hiện trong văn thơ cổ điển Việt Nam để tả cảnh hoặc tả người một cách sinh động, gợi hình.
  • Thấp le te mái cỏ bên đình. (Mái đình lợp cỏ trông thấp lè tè.)
• Kết hợp với động từ chỉ chuyển động: Thường đi kèm các động từ như "chạy", "đi", "bước" để nhấn mạnh sự nhanh nhẹn, vội vã hoặc dáng vẻ nhỏ bé.
  • Bọn trẻ le te theo sau. (Lũ trẻ lon ton chạy theo phía sau.)

Biến thể và từ gần giống

• Lè tè (tính từ/phó từ): Có nghĩa tương tự, chỉ sự thấp bé, sát mặt đất. Đây có thể coi là một biến thể phổ biến.
  • Cái bàn lè tè. (Cái bàn rất thấp.)
• Lun te (phó từ): Cách nói khác, cũng diễn tả sự thấp bé hoặc dáng đi nhanh nhẹn của người nhỏ con.

Từ đồng nghĩa

• Thấp tè: Rất thấp.
• Lun cun: Nhỏ bé, thấp (thường dùng cho người).
• Nhanh nhảu: Nhanh nhẹn, hoạt bát (nghĩa gần với khía cạnh "linh lợi" của "le te").
• Lanh chanh: Hấp tấp, vội vã (nghĩa gần với khía cạnh "điệu bộ" của "le te").

Các cụm từ liên quan

• Chạy le te: Chạy một cách nhanh nhẹn, vội vã với những bước chân nhỏ.
• Đi le te: Đi với dáng vẻ nhỏ bé, nhanh nhẹn hoặc hấp tấp.

Thành ngữ, cách nói dân gian liên quan

• "Le te như cún con": So sánh dáng vẻ nhanh nhẹn, bé nhỏ với chó con.
• "Nhà le te vách đất": Miêu tả ngôi nhà nghèo, thấp bé và đơn sơ.

1. ph. t. 1. Nói vật thấp đến gần mặt đất: Năm gian nhà cỏ thấp le te (Nguyễn Khuyến). 2. Nói người bé nhỏ mà linh lợi: Le te chân ngược chân xuôi. 3. Nói điệu bộ lanh chanh láu táu: Le te chạy đến trước để chiếm chỗ.