Định nghĩa

1. Động từ:
   • Chuyển từ tư thế nằm sang tư thế ngồi: "ngồi dậy" chỉ hành động nâng phần thân trên lên, đưa cơ thể từ vị trí nằm (trên giường, sàn, v.v.) sang vị trí ngồi thẳng.
   • Thức dậy và ngồi lên: Thường được dùng trong ngữ cảnh buổi sáng hoặc sau khi nghỉ ngơi, khi một người vừa tỉnh giấc và ngồi lên khỏi giường.

Ví dụ sử dụng

• (Anh ấy không đủ sức để nâng thân mình từ tư thế nằm sang ngồi.)
• (Tôi thức dậy và ngồi lên khỏi giường ngay lập tức.)
• (Đứa trẻ học cách chuyển từ nằm sang ngồi một mình.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "ngồi dậy trong bóng tối": ngồi dậy nhưng không bật đèn, thường để suy nghĩ hoặc lắng nghe.

  • Đêm khuya, ông ngồi dậy trong bóng tối, nhìn ra cửa sổ. (Ông chuyển sang tư thế ngồi mà không thắp sáng, để suy tư.)

• "ngồi dậy đón khách": ngồi dậy để chào đón ai đó, thể hiện sự tôn trọng.

  • Thấy khách vào, cụ già liền ngồi dậy chào. (Cụ già chuyển từ nằm sang ngồi để thể hiện phép lịch sự.)

Biến thể và từ gần giống

• Ngồi (động từ): ở tư thế thân thẳng, mông đặt trên ghế hoặc mặt phẳng.

  • Anh ấy ngồi đọc sách cả buổi chiều. (Anh ấy ở tư thế ngồi để đọc.)

• Dậy (động từ): đứng lên, ra khỏi giường, hoặc chuyển từ tư thế nằm sang tư thế khác.

  • Sáng nào cô ấy cũng dậy sớm tập thể dục. (Cô ấy ra khỏi giường sớm.)

• Nằm xuống (động từ): chuyển từ tư thế ngồi hoặc đứng sang tư thế nằm — trái nghĩa với "ngồi dậy".

  • Mệt quá, anh ấy nằm xuống nghỉ một lát. (Anh ấy chuyển sang tư thế nằm để nghỉ ngơi.)

Từ đồng nghĩa

• Ngồi lên: hành động tương tự, thường dùng trong ngữ cảnh thân mật.

  • Cô ấy ngồi lên khỏi ghế khi thấy tôi. (Cô ấy chuyển từ nằm sang ngồi.)

• Trở dậy: thức dậy và ngồi dậy, thường mang sắc thái văn chương.

  • Ông lão trở dậy khi trời vừa sáng. (Ông lão thức dậy và ngồi lên.)

Thành ngữ liên quan

• Ngồi dậy như phỗng: ngồi dậy một cách cứng đờ, không cử động, như tượng.
  • Sau cú sốc, anh ấy ngồi dậy như phỗng, không nói lời nào. (Anh ấy ngồi dậy trong trạng thái đờ đẫn, bất động.)