Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Điều hợp lẽ công bằng, điều phải trái đúng sai: Chỉ nguyên tắc, lẽ phải căn bản trong đạo đức và ứng xử.
   • Ý nghĩa, nội dung hàm chứa: Chỉ ý tứ, tư tưởng được biểu đạt trong lời nói, văn bản.
   • Giá trị, tầm quan trọng: Chỉ mức độ đáng kể, đáng giá của một sự vật, sự việc.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Làm người phải biết phân biệt nghĩa lý. (Chỉ điều phải trái, công bằng.)
  • Câu nói của cụ già chứa đựng nhiều nghĩa lý sâu xa. (Chỉ ý nghĩa, nội dung hàm súc.)
  • Chút đóng góp của tôi chẳng có nghĩa lý gì so với tập thể. (Chỉ giá trị, tầm quan trọng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "chẳng có nghĩa lý gì": dùng để phủ định, nhấn mạnh việc không có giá trị, không có ý nghĩa đáng kể.
  • Lời bào chữa của anh ta chẳng có nghĩa lý gì.
• "nghĩa lý sâu xa": dùng để chỉ ý nghĩa thâm thúy, có chiều sâu tư tưởng.
  • Truyện ngụ ngôn thường mang nghĩa lý sâu xa về cuộc sống.

Biến thể và từ gần giống

• Nghĩa (danh từ): ý nghĩa, điều muốn nói; lẽ phải, đạo lý (nghĩa rộng hơn).
• Lý lẽ (danh từ): lời lẽ, cách lập luận để biện minh cho một điều gì đó.
• Ý nghĩa (danh từ): nội dung, tư tưởng được biểu đạt (thường dùng phổ biến hơn cho nghĩa thứ 2 của "nghĩa lý").

Từ đồng nghĩa

• Lẽ phải: điều đúng đắn, công bằng (gần nghĩa với nghĩa 1).
• Hàm ý: ý nghĩa được gửi gắm, ẩn chứa (gần nghĩa với nghĩa 2).
• Giá trị: mức độ quan trọng, đáng quý (gần nghĩa với nghĩa 3).

Lưu ý sử dụng

• Từ "nghĩa lý" thường được dùng trong văn viết hoặc lời nói trang trọng, có tính chất bàn luận, triết lý hơn là trong giao tiếp thông thường.
• Trong nhiều ngữ cảnh hiện đại, nghĩa thứ 2 và thứ 3 thường được dùng phổ biến hơn nghĩa thứ 1.

1. d. 1. Điều hợp lẽ công bằng. 2. Nh. ý nghĩa: Bài thơ sáo, chắng có nghĩa lý gì. 3. Giá trị: So với tài của anh thì tôi có nghĩa lý gì.