Định nghĩa

1. Danh từ:
   • (Triết học) Thuyết nhất nguyên: Một học thuyết triết học cho rằng thực tại cuối cùng chỉ bao gồm một loại bản chất, một nguyên lý tối cao duy nhất (như vật chất hoặc tinh thần), trái ngược với thuyết nhị nguyên (hai nguyên lý) hay đa nguyên (nhiều nguyên lý).
   • Tính chất tập trung, thống nhất: Trạng thái hoặc nguyên tắc chỉ có một nguồn gốc, một cơ sở hoặc một trung tâm quyền lực duy nhất.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Triết gia đó là người theo chủ nghĩa nhất nguyên, ông tin rằng mọi thứ đều bắt nguồn từ vật chất.
  • Chế độ chính trị nhất nguyên thường chỉ tồn tại một đảng phái duy nhất nắm quyền lực.
  • Trong tranh luận, anh ấy luôn tìm kiếm một nguyên lý nhất nguyên để giải thích mọi hiện tượng.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tư tưởng nhất nguyên": Chỉ lối tư duy hoặc hệ tư tưởng hướng đến một chân lý, một hệ giá trị hoặc một mô hình giải thích duy nhất cho mọi vấn đề, thường bài trừ các quan điểm đa dạng khác.

  • Tư tưởng nhất nguyên trong nghệ thuật có thể kìm hãm sự sáng tạo.

• "Nguyên tắc nhất nguyên": Nguyên tắc đòi hỏi sự thống nhất tuyệt đối, không chấp nhận sự phân chia hoặc đa nguyên.

  • Tổ chức này vận hành theo nguyên tắc nhất nguyên, mọi quyết định đều từ trung ương.

Biến thể và từ liên quan

• Nhất nguyên luận (danh từ): Học thuyết nhất nguyên, là từ đồng nghĩa với "thuyết nhất nguyên".
• Nhất nguyên tính (danh từ): Tính chất nhất nguyên, đặc điểm của sự thống nhất thành một khối duy nhất.
• Chủ nghĩa nhất nguyên (danh từ): Hệ tư tưởng dựa trên nguyên lý nhất nguyên.

Từ đồng nghĩa

• Đơn nguyên: (Ít dùng hơn) Cùng chỉ nguyên lý hoặc trạng thái duy nhất.
• Thống nhất: Có điểm chung về ý nghĩa tập trung, hợp nhất thành một khối, nhưng "thống nhất" thiên về quá trình và kết quả hơn là một học thuyết hay nguyên lý nền tảng.

Từ trái nghĩa

• Nhị nguyên: Chỉ học thuyết hoặc trạng thái dựa trên hai nguyên lý, hai bản chất đối lập (như tinh thần/vật chất).
• Đa nguyên: Chỉ trạng thái hoặc học thuyết thừa nhận nhiều nguyên lý, nhiều nguồn gốc hoặc sự tồn tại của nhiều thực thể độc lập, đa dạng.

1. Nói quyền lực tập trung vào một người hay một cơ quan: Chế độ nhất nguyên.