Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Làm oai, làm phúc một cách tùy tiện: "Tác uy tác phúc" là một thành ngữ Hán Việt dùng để chỉ hành động của người có quyền thế, tự cho mình cái quyền được hù dọa (tác uy) và ban ơn (tác phúc) cho người khác một cách tùy ý, theo ý thích cá nhân.
   • Lạm dụng quyền lực: Thành ngữ này thường mang nghĩa tiêu cực, phê phán việc lạm dụng địa vị và quyền hành để thao túng, khống chế người khác.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Ông quan đó nổi tiếng với thói tác uy tác phúc, khiến dân chúng vừa sợ vừa oán. (Vị quan đó nổi tiếng với thói làm oai làm phúc tùy tiện, khiến người dân vừa sợ vừa oán hận.)
  • Ở cơ quan ấy, anh ta có quyền hành nên hay tác uy tác phúc với cấp dưới. (Ở cơ quan đó, anh ta có quyền lực nên hay hù dọa và ban ơn tùy tiện với nhân viên cấp dưới.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn phê phán, chỉ trích: Thành ngữ này thường xuất hiện trong ngữ cảnh phê phán những kẻ lạm quyền, hách dịch.

  • Bài báo lên án thói tác uy tác phúc của một số quan chức địa phương. (Bài báo lên án thói làm oai làm phúc tùy tiện của một số quan chức địa phương.)

• Dùng để miêu tả tính cách độc đoán: Có thể dùng để miêu tả tính cách của một người có quyền lực và hay sử dụng nó một cách tiêu cực.

  • Bản chất tác uy tác phúc của hắn khiến không ai dám gần. (Bản chất hay hù dọa và ban ơn tùy tiện của hắn khiến không ai dám lại gần.)

Biến thể và từ gần giống

• Chuyên quyền (tính từ): Tự mình quyết định mọi việc một cách độc đoán, không theo pháp luật hay ý kiến người khác.

  • Một kẻ lãnh đạo chuyên quyền. (Một người lãnh đạo độc đoán.)

• Hách dịch (tính từ): Có thái độ hống hách, ra oai với người dưới.

  • Thái độ hách dịch của ông chủ. (Thái độ hống hách của ông chủ.)

Từ đồng nghĩa

• Lộng quyền: Lạm dụng quyền hành đã có để làm những việc trái phép.
• Hống hách: Có thái độ ngạo mạn, coi thường người khác và thích ra oai.

Thành ngữ liên quan

• Trên đe dưới búa: Ở vào tình thế bị áp lực từ nhiều phía, thường là từ cấp trên và cấp dưới. (Có điểm tương đồng về việc chịu sự chi phối của quyền lực, nhưng khác nghĩa với "tác uy tác phúc").
• Một tay che trời: Có quyền lực rất lớn, có thể quyết định mọi việc. (Cùng nói về quyền lực lớn, nhưng không nhất thiết mang nghĩa tiêu cực như "tác uy tác phúc").

1. Làm cho người ta sợ mình, và làm ơn cho người ta, ý nói có quyền thế, muốn làm gì tùy ý.