Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Một nhánh tôn giáo xuất phát từ Cơ Đốc giáo, hình thành ở Anh vào thế kỷ 16 và 17, chủ trương lối sống khắc khổ, nghiêm ngặt và đề cao sự thuần khiết trong đức tin và hành vi, dựa trên cách giải thích kinh thánh theo chủ nghĩa nguyên bản. Thuật ngữ này thường được dùng để chỉ phong trào tôn giáo lịch sử này.
   • Tư tưởng hoặc lối sống đề cao sự nghiêm khắc, khổ hạnh, và sự trong sạch về đạo đức, tương tự như tinh thần của phong trào Thanh giáo. Nghĩa này thường được dùng theo nghĩa rộng, mô tả một thái độ sống.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Phong trào Thanh giáo có ảnh hưởng lớn đến xã hội và văn hóa nước Anh và sau đó là Hoa Kỳ.
  • Lối sống của ông ấy rất khắt khe, gần như theo tinh thần thanh giáo.
  • Nhiều người định cư đầu tiên ở vùng New England là những tín đồ Thanh giáo.

Các cách sử dụng nâng cao

• "tinh thần thanh giáo": cụm từ dùng để chỉ thái độ sống nghiêm túc, đề cao đức hạnh và sự tiết chế, thường mang hàm ý phê phán khi cho là quá khắt khe.
  • Bộ luật đó thể hiện một tinh thần thanh giáo cực đoan.

Biến thể và từ liên quan

• Thanh giáo (Puritanism): Đây là thuật ngữ chính, thường được viết hoa khi chỉ phong trào tôn giáo lịch sử cụ thể.
• Tín đồ Thanh giáo (Puritan): Danh từ chỉ người theo đạo hoặc người có lối sống, tư tưởng tương tự.
• Chủ nghĩa Thanh giáo: Cách gọi khác của "Puritanism", nhấn mạnh vào hệ tư tưởng.

Từ đồng nghĩa

• Chủ nghĩa khổ hạnh: Nhấn mạnh vào lối sống từ bỏ lạc thú vật chất.
• Chủ nghĩa nghiêm khắc (trong tôn giáo/đạo đức): Nhấn mạnh vào sự cứng nhắc, nghiêm ngặt về các quy tắc.

Lưu ý về từ nguyên và sắc thái

• Từ nguyên: "Thanh giáo" là từ Hán Việt, trong đó "thanh" (清) có nghĩa là trong sạch, thuần khiết, và "giáo" (教) có nghĩa là tôn giáo, giáo lý. Tên gọi này phản ánh mục tiêu "thanh tẩy" Giáo hội Anh khỏi những ảnh hưởng được cho là không thuần túy của Công giáo La Mã.
• Sắc thái: Từ "thanh giáo" khi dùng trong bối cảnh lịch sử là một danh từ riêng trung tính. Tuy nhiên, khi dùng theo nghĩa rộng để mô tả lối sống hay tư tưởng, nó thường mang sắc thái hơi tiêu cực, ám chỉ sự cứng nhắc, khắt khe quá mức hoặc đạo đức giả.

1. Ngành tôn giáo ở Anh, từ cơ đốc giáo thoát ra, chủ trương sống khắc khổ theo đúng kinh thánh.