Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Tạo hóa, đấng tạo hóa: Từ dùng trong văn học cũ để chỉ đấng tạo ra vũ trụ, muôn loài, thường với sắc thái trách móc, oán than về số phận.
   • Ông trời: Cách gọi mang tính hình tượng, nhân cách hóa cho những quy luật tự nhiên hay số mệnh khắc nghiệt, không thể thay đổi.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • "Tức gan riêng giận trời già" (Truyện Kiều - Nguyễn Du). (Ý nói: Chỉ riêng mình tức giận, oán trách đấng tạo hóa.)
  • Trời già sao nỡ để lòng người đau khổ. (Ông trời sao nỡ để lòng người đau khổ.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Giận trời già": Cụm từ thường gặp trong thơ ca cổ, diễn tả sự oán trách, bất bình với số phận nghiệt ngã do tạo hóa sắp đặt.
  • Thân phận bèo dạt, hoa trôi, chỉ biết giận trời già vô tình.
• "Trách trời già": Tương tự "giận trời già", thể hiện sự than trách, oán hận.
  • Trách trời già đã khiến duyên phận lỡ làng.

Biến thể và từ gần giống

• Tạo hóa (danh từ): Đấng tạo ra trời đất, vạn vật; từ thuần Việt, trang trọng hơn.
• Ông trời (danh từ): Cách gọi dân gian, thân mật hơn, có thể dùng trong cả văn nói và văn viết.
• Thiên đế/Thượng đế (danh từ): Từ Hán Việt, chỉ đấng tối cao.

Từ đồng nghĩa

• Hóa công: Đấng tạo hóa (từ Hán Việt).
• Tạo vật chủ: Chủ thể của việc sáng tạo (ít dùng).

Lưu ý sử dụng

• Phong cách: Từ "trời già" mang sắc thái cổ xưa, chủ yếu xuất hiện trong văn học trung đại, thơ ca cũ. Rất ít khi dùng trong văn nói hiện đại thông thường.
• Sắc thái: Thường mang hàm ý tiêu cực như oán than, trách móc, bất lực trước số phận hơn là ý nghĩa trung lập hay tôn kính.

1. Từ dùng trong văn học cũ chỉ tạo hóa với ý trách móc: Tức gan riêng giận trời già (K).