vĩ tuyến

Thân thiện

Trên quả địa cầu, các vĩ tuyến được vẽ thành những đường tròn ngang.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Đường vòng quanh Trái Đất, song song với đường xích đạo: "Vĩ tuyến" là một đường tròn tưởng tượng trên bề mặt Trái Đất, chạy theo hướng Đông-Tây và song song với đường xích đạo. Các vĩ tuyến được sử dụng để xác định vị trí vĩ độ của một điểm.
   • Một trong các đường tọa độ địa lý: Cùng với kinh tuyến, vĩ tuyến tạo thành hệ thống tọa độ để định vị mọi địa điểm trên Trái Đất.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Trên quả địa cầu, các đường vĩ tuyến được vẽ theo chiều ngang.
  • Việt Nam nằm ở phía Bắc đường xích đạo, giữa các vĩ tuyến 8° và 23° Bắc.
  • Vĩ tuyến 17 từng là ranh giới chia cắt hai miền Nam - Bắc Việt Nam.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Vĩ tuyến gốc": Chỉ đường xích đạo, là vĩ tuyến 0°, được dùng làm mốc để tính toán các vĩ độ Bắc và Nam.
  • Đường xích đạo được coi là vĩ tuyến gốc.
• "Vĩ tuyến địa từ": Chỉ các đường vòng song song với xích đạo từ, một khái niệm trong địa vật lý.
  • Cực Bắc địa từ không trùng với cực Bắc địa lý, nên hệ thống vĩ tuyến địa từ cũng khác.

Biến thể và từ liên quan

• Vĩ độ (danh từ): Khoảng cách góc tính từ xích đạo đến một điểm trên bề mặt Trái Đất, được đo dọc theo các kinh tuyến.
  • Hà Nội có vĩ độ vào khoảng 21° Bắc.
• Kinh tuyến (danh từ): Đường nối liền hai cực Bắc và Nam của Trái Đất, vuông góc với các vĩ tuyến.
  • Kinh tuyến và vĩ tuyến tạo thành một mạng lưới tọa độ.

Từ đồng nghĩa

• Đường vĩ tuyến: Cách nói đầy đủ hơn.
• Vòng song song: Cách gọi mô tả dựa trên đặc điểm hình học (song song với xích đạo).

Thành ngữ liên quan

• "Từ kinh tuyến đến vĩ tuyến": Thành ngữ dùng để chỉ phạm vi rộng khắp, bao quát mọi nơi trên thế giới.
  • Tin tức ấy đã lan truyền từ kinh tuyến đến vĩ tuyến.

Học thuật

1. dt. Đường ngang với đường xích đạo của Trái Đất: Địa cầu chia ra kinh tuyến và vĩ tuyến.