xiêm

Một vị quan mặc áo xiêm đứng trong sân đình.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Trang phục cổ truyền: "xiêm" chỉ một loại váy hoặc tấm vải quấn ngang hông, thường được mặc trong trang phục của các quan lại, vua chúa thời phong kiến Việt Nam. Đây là một bộ phận của lễ phục, thể hiện sự trang trọng và địa vị xã hội.
   • Vật trang trí: Trong một số ngữ cảnh, "xiêm" còn được dùng để chỉ tấm vải hoặc dải lụa được đeo trước bụng, như một phần của trang phục nghi lễ.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Các quan đại thần mặc áo thụng, đội mũ cánh chuồn, thắt đai lưng và quấn xiêm. (Các quan lớn mặc áo dài rộng, đội mũ cánh chuồn, thắt đai lưng và quấn váy trang trọng.)
  • Trong lễ tế, vị chủ tế phải mặc xiêm vàng, tượng trưng cho quyền lực tối cao. (Trong buổi lễ tế, người chủ trì phải mặc váy vàng, biểu hiện cho quyền lực cao nhất.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xiêm áo": cụm từ chỉ trang phục nói chung, thường mang hàm ý về sự sang trọng hoặc lễ nghi.
  • Xiêm áo lộng lẫy của các quan lại thời xưa rất cầu kỳ. (Trang phục lộng lẫy của các quan lại thời xưa rất tinh xảo.)
• "xiêm y": từ Hán Việt đồng nghĩa với "xiêm", dùng trong văn chương hoặc ngữ cảnh trang trọng.
  • Bà hoàng mặc xiêm y thêu rồng, bước đi uy nghi. (Bà hoàng mặc váy thêu rồng, bước đi đầy uy nghi.)

Biến thể và từ gần giống

• Váy (danh từ): trang phục quấn quanh eo, phổ biến hơn trong đời sống hiện đại.
  • Cô ấy mặc váy dài đến gót chân. (Cô ấy mặc váy dài chạm gót.)
• Quần (danh từ): trang phục che phần thân dưới, khác với xiêm ở chỗ có hai ống.
  • Anh ấy mặc quần tây và áo sơ mi. (Anh ấy mặc quần tây và áo sơ mi.)
• Khăn quấn (danh từ): tấm vải quấn quanh đầu hoặc thân, tương tự cách quấn xiêm nhưng ở vị trí khác.
  • Người phụ nữ dùng khăn quấn đầu để che nắng. (Người phụ nữ dùng khăn quấn đầu để che nắng.)

Từ đồng nghĩa

• Váy quấn: loại váy được quấn quanh hông, không có cúc hay khóa.
• Lụa quấn: tấm lụa dùng để quấn làm trang phục.
• Đai lưng: không hoàn toàn đồng nghĩa, nhưng là phụ kiện thường đi kèm với xiêm.

Thành ngữ liên quan

• "Xiêm áo lụa là": chỉ trang phục sang trọng, quý phái.
  • Trong lễ hội, mọi người đều mặc xiêm áo lụa là, rực rỡ sắc màu. (Trong lễ hội, mọi người đều mặc trang phục sang trọng, rực rỡ.)
• "Thắt xiêm, đội mũ": mô tả việc chuẩn bị trang phục chỉn chu, lịch sự.
  • Trước khi vào chầu, các quan phải thắt xiêm, đội mũ đúng quy cách. (Trước khi vào chầu, các quan phải chỉnh trang trang phục đúng quy định.)