Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Dụng cụ trói buộc bằng kim loại: Một loại xích lớn, thường bằng sắt, có các vòng khóa ở hai đầu, dùng để cùm chân hoặc tay người tù, tù nhân hoặc nô lệ, nhằm hạn chế cử động và ngăn chặn việc trốn thoát.
   • Vật tượng trưng cho sự kìm kẹp, áp bức: Dùng theo nghĩa bóng để chỉ sự trói buộc, áp chế về tinh thần, chính trị hoặc xã hội.

2. Động từ (ít dùng hơn):

   • Hành động dùng xiềng để trói buộc: Hành động khoá, cùm chân tay ai đó bằng xiềng.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Tiếng leng keng của những chiếc xiềng vang lên trong ngục tối.
  • Những kẻ nô lệ bị đeo xiềng vào chân và bắt lao động khổ sai.
  • Thoát khỏi xiềng của những tư tưởng lạc hậu là một hành trình gian nan.

• Động từ:

  • Bọn cai ngục xiềng tay phạm nhân lại trước khi áp giải.

Các cách sử dụng nâng cao

• "gông xiềng": Cụm từ thường đi đôi để chỉ chung các công cụ tra tấn, trói buộc thân xác thời xưa, tượng trưng cho sự hà khắc.

  • Phải chịu cảnh gông xiềng là nỗi kinh hoàng của mọi tù nhân.

• "xiềng xích": Cụm từ ghép mang nghĩa tương tự "xiềng", nhưng nhấn mạnh tính chất chằng chịt, hệ thống của sự trói buộc, thường dùng với nghĩa bóng.

  • Họ đấu tranh để phá bỏ mọi xiềng xích của chế độ cũ.

Biến thể và từ gần giống

• Cùm (danh từ): Dụng cụ bằng gỗ hoặc kim loại dùng để kẹp, khoá chân tù nhân, thường dùng theo cặp.
• Xích (danh từ): Dây kim loại gồm nhiều mắt nối lại, có thể dùng để trói buộc nhưng thường nhỏ và đa dụng hơn "xiềng".
• Khoá (động từ/danh từ): Hành động hoặc dụng cụ dùng để đóng, cố định lại; nghĩa rộng hơn "xiềng".

Từ đồng nghĩa

• Gông cùm (danh từ): Chỉ chung các hình cụ, dụng cụ trói buộc tù nhân.
• Trói buộc (động từ/danh từ): Hành động hoặc tình trạng bị hạn chế tự do.

Từ trái nghĩa

• Tự do (danh từ/tính từ): Trạng thái không bị ràng buộc, kìm hãm.
• Giải phóng (động từ): Hành động tháo bỏ sự trói buộc, kìm kẹp.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Bẻ xiềng, phá xích": Thành ngữ thể hiện tinh thần đấu tranh, nổi dậy để phá bỏ ách áp bức, giành lấy tự do.
  • Nhân dân đứng lên bẻ xiềng phá xích, lật đổ chế độ cũ.

1. dt Xích lớn có vòng sắt ở hai đầu để khoá chân tay người tù: Còn nghe tiếng gót nặng dây xiềng (Tố-hữu).