Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Cha mẹ đều đã già cả: "Xuân cỗi huyên tơ" là một thành ngữ Hán Việt cổ, dùng để chỉ cảnh cha mẹ đều đã cao tuổi, tuổi tác đã nhiều. Thành ngữ này biểu đạt sự kính trọng và lòng hiếu thảo đối với bậc sinh thành khi họ đã về già.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Nhìn cảnh xuân cỗi huyên tơ, lòng con cái càng thêm lo lắng, muốn phụng dưỡng cha mẹ cho trọn đạo hiếu. (Khi thấy cảnh cha mẹ đều già cả, lòng con cái càng thêm lo lắng, muốn phụng dưỡng cha mẹ cho trọn đạo hiếu.)
  • Câu chuyện kể về một người con hiếu thảo luôn hết lòng chăm sóc đấng sinh thành trong buổi xuân cỗi huyên tơ. (Câu chuyện kể về một người con hiếu thảo luôn hết lòng chăm sóc cha mẹ khi các cụ đã già cả.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Thành ngữ này thường xuất hiện trong văn chương cổ, thơ ca hoặc lời ăn tiếng nói trang trọng, thể hiện sự tôn kính. Nó ít được dùng trong giao tiếp hàng ngày mà thiên về ngữ cảnh văn học, đạo lý.
  • Trong bài văn tế, cụ đã dùng hình ảnh "xuân cỗi huyên tơ" để nói lên nỗi lòng của kẻ ở lại khi song thân đã khuất. (Trong bài văn tế, cụ đã dùng hình ảnh "cha mẹ đều già cả" để nói lên nỗi lòng của kẻ ở lại khi cha mẹ đã qua đời.)

Biến thể và từ gần giống

• Xuân huyên: Thường dùng để chỉ cha mẹ (cha là "huyên", mẹ là "xuân"). Từ này ngắn gọn hơn nhưng cùng chung ý chỉ đấng sinh thành.

  • Lòng thành kính đối với xuân huyên là đạo lý làm con. (Lòng thành kính đối với cha mẹ là đạo lý làm con.)

• Song thân: Chỉ cả cha lẫn mẹ.

  • Ngày lễ Vu Lan là dịp để báo hiếu song thân. (Ngày lễ Vu Lan là dịp để báo hiếu cha mẹ.)

• Cao đường: Chỉ cha mẹ khi đã già, thường dùng trong cụm "cao đường còn mẹ".

  • Phúc thay anh còn cao đường để phụng dưỡng. (Thật có phúc anh còn cha mẹ già để phụng dưỡng.)

Từ đồng nghĩa

• Cha mẹ già: Cách nói thuần Việt, phổ biến và dễ hiểu hơn, cùng chỉ cha mẹ đã cao tuổi.
• Song thân tuổi cao: Cách diễn đạt trang trọng, nghĩa tương đương.

Giải thích thành ngữ

• Xuân cỗi huyên tơ là một thành ngữ được cấu tạo từ các yếu tố Hán Việt:
  • Xuân: Chỉ mẹ (theo điển tích).
  • Huyên: Chỉ cha (theo điển tích).
  • Cỗi và tơ: Đều có nghĩa là già, tuổi tác đã nhiều. "Cỗi" nghĩa là gốc già, "tơ" nghĩa là tóc bạc (chỉ tuổi già).
• Khi ghép lại, thành ngữ mang ý nghĩa cha đã già, mẹ cũng đã già, tóc đã bạc. Nó nhấn mạnh sự già yếu của cả hai đấng sinh thành.

1. cha mẹ thảy đều già cả.(HT)