Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Chỉ thói tà dâm, sự dâm ô, không đứng đắn trong quan hệ nam nữ: Thành ngữ này dùng để phê phán hành vi trai gái có quan hệ tình dục bừa bãi, trái với lễ giáo, đạo đức truyền thống. Nó xuất phát từ điển tích cổ, miêu tả cảnh trai gái tụ tập ở những nơi như bãi sông, ruộng dâu để hát hò, tán tỉnh, dẫn đến những chuyện dâm ô.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Hắn ta có tiếng là kẻ trên bộc trong dâu, chẳng ai trong làng muốn gả con gái cho. (Anh ta nổi tiếng là kẻ dâm ô, không đứng đắn, chẳng ai trong làng muốn gả con gái cho.)
  • Lời ăn tiếng nói và cách cư xử của gã đó thật đúng là trên bộc trong dâu. (Lời ăn tiếng nói và cách cư xử của gã đó thật đúng là kiểu dâm ô, không đoan chính.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Thành ngữ này thường được dùng với sắc thái phê phán, chê bai mạnh mẽ, ám chỉ một người (thường là nam giới) có lối sống phóng đãng, trác táng về mặt tình dục, không giữ gìn đạo đức.
• Trong văn chương cổ điển, thành ngữ này thường xuất hiện để lên án hoặc miêu tả nhân vật phản diện có tính cách dâm dục. Ví dụ điển hình là trong truyện Kiều của Nguyễn Du: "Ra tuồng trên bộc trong dâu / Thì con người ấy ai cầu làm chi".

Biến thể và từ gần giống

• Bộc thương tang gian: Đây là cụm từ Hán Việt gốc, là xuất xứ trực tiếp của thành ngữ "trên bộc trong dâu". Nghĩa đen chỉ "nơi bãi sông Bộc, trong ruộng dâu", nơi xảy ra những chuyện dâm ô theo điển tích.
• Dâm ô: (Tính từ/Động từ) Chỉ hành vi hoặc tính chất tà dâm, không trong sáng, trái thuần phong mỹ tục.
• Trác táng: (Tính từ) Chỉ lối sống buông thả, sa đọa, không giữ gìn phẩm hạnh.

Từ đồng nghĩa

• Dâm đãng: Có tính chất dâm dục, thích những thú vui nhục dục quá độ.
• Phóng đãng: Buông thả, không theo khuôn phép, đặc biệt trong quan hệ nam nữ.
• Ô uế: (Nghĩa bóng) Không trong sạch, nhơ bẩn về mặt đạo đức, tinh thần.

Thành ngữ liên quan

• Già đòn non nhẽ: Chỉ chuyện trai gái tư tình, nhưng thường nhẹ nhàng và có phần văn chương hơn so với "trên bộc trong dâu".
• Trai tơ gái mới: Chỉ những người trẻ tuổi đang độ yêu đương, có thể hàm ý về sự non nớt hoặc những rung động đầu đời, không mang nghĩa phê phán nặng nề như "trên bộc trong dâu".

1. Do chữ "Bộc thương tang gian" để chỉ thói tà dâm của trai gái
2. Lễ ký: Tang gian bộc thượng chi âm, vong quốc chi âm giã" (Trong ruộng dâu, trên bãi sông bộc là tiếng nhạc mất nước)
3. Hán thư: Đất nước Trịnh, Vệ có bãi dâu trên sông Bộc, trai gái tụ tập đàn hát gợi chuyện dâm ô
4. Kiều:
5. Ra tuồng trên bộc trong dâu
6. Thì con người ấy ai cầu làm chi