bợn

Tấm gương có vài bợn nhỏ ở góc.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Vết bẩn, tì vết, chất bẩn: Chỉ một vết nhỏ, một điểm hoặc một chất làm mất đi sự sạch sẽ, tinh khiết hoặc hoàn hảo của một vật thể.
   • Điểm xấu, khuyết điểm (trong tính cách, danh dự): Dùng theo nghĩa bóng để chỉ điều gì đó làm vẩn đục, làm mất đi sự trong sáng, thuần khiết.

2. Tính từ:

   • Bị vấy bẩn, có dính chất bẩn: Trạng thái của một vật bị dính bụi bẩn, vết bẩn.
   • Bị ảnh hưởng xấu, bị vẩn đục (về tinh thần, tình cảm): Trạng thái bị tác động bởi những suy nghĩ, cảm xúc tiêu cực, làm mất đi sự thanh thản, trong sáng.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Nước suối trong vắt, không một bợn. (Nước suối trong vắt, không một chút cặn bẩn.)
  • Tấm gương có vài bợn nhỏ ở góc. (Tấm gương có vài vết nhỏ ở góc.)
  • Danh dự của ông ấy không có bợn. (Danh dự của ông ấy không có tì vết.)

• Tính từ:

  • Tấm áo trắng đã bợn vì bụi đường. (Tấm áo trắng đã dính bẩn vì bụi đường.)
  • Tâm hồn cô ấy trong sáng, không bợn một chút đố kỵ. (Tâm hồn cô ấy trong sáng, không vương một chút đố kỵ.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Không một chút bợn": Thành ngữ nhấn mạnh sự hoàn toàn trong sạch, tinh khiết, không vướng chút tì vết nào.
  • Lương tâm anh ấy thanh thản, không một chút bợn.
• "Bợn nhơ": Cụm từ thường dùng để chỉ vết nhơ, điều xấu làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm.
  • Cuộc đời ông không hề có bợn nhơ.
• "Bợn lòng": Chỉ những nỗi niềm, suy tư (thường là phiền muộn, lo âu) làm mất đi sự thanh thản trong tâm hồn.
  • Sau khi giải quyết xong công việc, tâm trí tôi không còn bợn lòng.

Biến thể và từ gần giống

• Vấy bợn (động từ): Làm cho bị dính bẩn, làm ô uế (thường dùng theo nghĩa bóng).
  • Không ai có thể vấy bợn lên thanh danh của ông ấy.
• Bợn bẩn (tính từ): Nhấn mạnh trạng thái bẩn thỉu, dính đầy vết bẩn.
  • Chiếc cửa kính bợn bẩn vì mưa bụi.

Từ đồng nghĩa

• Vết bẩn (danh từ): Điểm, vệt làm mất sự sạch sẽ.
• Tì vết (danh từ): Khuyết điểm, điểm xấu (thường về danh dự, đạo đức).
• Cặn (danh từ): Chất bẩn lắng đọng.
• Vẩn đục (tính từ): Không còn trong sáng, thuần khiết (về vật chất hoặc tinh thần).

Từ trái nghĩa

• Trong sạch: Không có vết bẩn, không có khuyết điểm.
• Tinh khiết: Thuần khiết, không lẫn tạp chất.
• Thanh thản: Yên tĩnh, không vướng bận (về tinh thần).

Thành ngữ liên quan

• "Nước trong không có bợn": Thành ngữ ví von chỉ người có tâm hồn trong sáng, lương thiện, không vướng bận điều xấu.
• "Lòng không bợn chút riêng tư": Chỉ sự công tâm, không có chút tư lợi cá nhân nào ảnh hưởng.