Định nghĩa

1. Tính từ:
   • (Về đất đai) Rất cằn, không có chút màu mỡ nào, không thể hoặc khó canh tác: Chỉ tình trạng đất đai đã mất hết dinh dưỡng, khô cạn sức sống.
   • (Về cây cối, sinh vật) Trở nên già cỗi, khô héo, không còn khả năng phát triển, sinh trưởng: Chỉ sự vật sống bị teo tóp, còi cọc, không phát triển được.
   • (Về tinh thần, tình cảm, tư tưởng) Mất hết sức sống, cảm xúc, không còn khả năng sáng tạo hoặc nảy nở: Chỉ trạng thái tâm hồn, suy nghĩ khô khan, nghèo nàn, trì trệ.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Vùng đất này quá cằn cỗi, chẳng trồng được thứ gì. (Chỉ đất đai khô cằn.)
  • Những cây bạch đàn già đã trở nên cằn cỗi, cành khẳng khiu. (Chỉ cây cối già cỗi, không phát triển.)
  • Sau bao năm tháng vất vả, tâm hồn anh dường như đã cằn cỗi đi. (Chỉ tâm hồn mệt mỏi, khô khan.)
  • Một nền giáo dục xa rời thực tế sẽ dẫn đến những tư duy cằn cỗi. (Chỉ tư tưởng nghèo nàn, kém phát triển.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cằn cỗi hóa": (Động từ hóa) quá trình trở nên cằn cỗi.
  • Việc khai thác quá mức đang dẫn đến sự cằn cỗi hóa của nhiều vùng đất.
• "sự cằn cỗi": (Danh từ hóa) trạng thái cằn cỗi.
  • Sự cằn cỗi của mảnh vườn khiến ai cũng chạnh lòng.

Biến thể và từ gần giống

• Cằn (tính từ): Khô, nghèo dinh dưỡng (thường dùng cho đất). Nghĩa hẹp hơn "cằn cỗi".
  • Đất cằn.
• Cỗi (tính từ): Già, lâu năm, đã qua thời kỳ phát triển mạnh mẽ. Thường kết hợp thành "cằn cỗi", "già cỗi".
  • Cây cỗi.
• Khô cằn (tính từ): Nhấn mạnh sự khô hạn và nghèo nàn dinh dưỡng (thường cho đất đai).
  • Vùng đất khô cằn.
• Còi cọc (tính từ): Chỉ sự phát triển kém, thấp bé (thường cho cây cối, đôi khi cho con người về thể chất).
  • Cây phát triển còi cọc.

Từ đồng nghĩa

• Bạc màu: (Đất đai) mất màu mỡ.
• Khô héo: (Cây cối) thiếu sức sống, tàn lụi.
• Khô khan: (Tâm hồn, tình cảm) thiếu sự phong phú, dịu dàng.
• Nghèo nàn: (Tư tưởng, văn hóa) thiếu sự phong phú, sáng tạo.
• Trì trệ: (Sự phát triển) đình đốn, không tiến lên được.

Từ trái nghĩa

• Màu mỡ / Phì nhiêu: (Đất đai) giàu dinh dưỡng.
• Tươi tốt / Xanh tươi: (Cây cối) đầy sức sống, phát triển mạnh.
• Phong phú / Dồi dào: (Tư tưởng, tình cảm) giàu có, đa dạng.
• Sôi động / Sinh động: (Đời sống tinh thần) tràn đầy năng lượng và sáng tạo.

Thành ngữ, cách diễn đạt liên quan

• Đất lành chim đậu, đất cằn chim bay: Thành ngữ ý chỉ nơi tốt đẹp thì người ta tìm đến, nơi khó khăn, nghèo nàn thì người ta bỏ đi. "Đất cằn" ở đây có thể hiểu rộng là môi trường cằn cỗi về điều kiện sống hoặc cơ hội.
• Tâm hồn cằn cỗi trước cuộc đời rộng lớn: Cách diễn đạt nhấn mạnh sự đối lập giữa một tinh thần khép kín, nghèo nàn với thế giới phong phú bên ngoài.

1. tt. 1. (Đất đai) rất cằn, không chút màu mỡ: Đất cằn cỗi. 2. Trở nên già cỗi, không còn khả năng phát triển: Cây cối cằn cỗi. 3. Mất hết cảm xúc, tình cảm, không có khả năng sáng tạo: Tâm hồn cằn cỗi Tính tình cằn cỗi theo năm tháng.