Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Một phương thức tu từ, một biện pháp nghệ thuật ngôn ngữ: Người nói hoặc viết lợi dụng các hiện tượng như đồng âm (cùng âm nhưng khác nghĩa), đa nghĩa (một từ có nhiều nghĩa), gần âm, nói lái... để tạo ra sự thú vị, hài hước, châm biếm hoặc ẩn ý trong diễn đạt.

2. Động từ:

   • Hành động sử dụng phương thức chơi chữ: Việc cố ý tạo ra hoặc sử dụng cách nói dựa trên sự đồng âm, đa nghĩa để đạt hiệu quả diễn đạt mong muốn.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Truyện cười dân gian Việt Nam thường sử dụng lối chơi chữ rất tinh tế.
  • Câu đố "Trên trời có giếng nước trong/ Con kiến chẳng lọt, con ong chẳng vào" là một ví dụ về chơi chữ dựa trên hình ảnh và âm thanh.

• Động từ:

  • Nhà thơ chơi chữ rất khéo trong câu thơ "Bà già đi chợ Cầu Đông/ Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?".
  • Anh ấy thích chơi chữ trong các cuộc trò chuyện để tạo không khí vui vẻ.

Các cách sử dụng nâng cao

• "tài chơi chữ": khả năng, tài nghệ trong việc sử dụng lối chơi chữ một cách linh hoạt và sắc sảo.

  • Nhà văn Nguyễn Tuân nổi tiếng với tài chơi chữ điêu luyện.

• "lối chơi chữ": chỉ phương cách, kiểu cách cụ thể khi chơi chữ.

  • Lối chơi chữ đồng âm khác nghĩa rất phổ biến trong ca dao.

Biến thể và từ liên quan

• Trò chơi chữ (cụm danh từ): chỉ một hiện tượng, một câu nói, một câu đố cụ thể được tạo ra từ việc chơi chữ.

  • Câu "Sầu riêng mà hóa vui chung" là một trò chơi chữ thú vị.

• Nói lái (động từ): Một hình thức chơi chữ bằng cách đảo trật tự các âm tiết hoặc phụ âm đầu của từ để tạo từ mới có nghĩa khác, thường mang tính hài hước.

  • "Bồ câu" nói lái thành "bâu cồ" là một kiểu chơi chữ dân gian.

Từ đồng nghĩa

• Lộng ngữ: (từ Hán Việt, ít dùng trong khẩu ngữ) cũng có nghĩa là chơi chữ, dùng ngôn từ một cách tài tình.
• Chữ nghĩa: (trong ngữ cảnh "giỏi chữ nghĩa") đôi khi được dùng để ám chỉ khả năng vận dụng ngôn từ một cách tinh tế, bao gồm cả chơi chữ.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Một câu nhịn, chín câu lành": Đây là một câu tục ngữ nhưng cũng có thể được xem là một dạng chơi chữ với số từ "một" và "chín" để tạo sự đối lập và dễ nhớ.
• "Ăn trông nồi, ngồi trông hướng": Sử dụng vần điệu và cấu trúc cân đối, một yếu tố thường thấy trong các câu nói có tính chất chơi chữ dân gian.

1. dt. Một phương thức tu từ, trong đó người ta lợi dụng những hiện tượng đồng âm, đa nghĩa... trong ngôn ngữ để gây một tác dụng nhất định trong lời nói (hài hước, châm biếm, bóng gió, vui đùa...): tài chơi chữ.