Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Người giúp việc, người hầu gái: Từ dùng trong văn học cổ hoặc cách nói cũ để chỉ một người phụ nữ làm công việc giúp việc nhà, phục vụ trong gia đình. Từ này thường mang sắc thái cổ xưa và có thể không còn phổ biến trong ngôn ngữ hiện đại.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • "Rõ ràng thật lứa đôi ta, làm ra con ở chủ nhà đôi nơi." (Câu thơ trong truyện Kiều của Nguyễn Du, ý nói đến thân phận người hầu.)
  • Trong các gia đình quyền quý ngày xưa thường có nhiều con ở. (Trong các gia đình giàu có ngày xưa thường có nhiều người giúp việc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Từ cổ, mang tính văn học: Từ "con ở" chủ yếu xuất hiện trong các tác phẩm văn học cổ điển như truyện Kiều, thơ ca thế kỷ 19 trở về trước. Nó phản ánh cấu trúc xã hội và quan hệ chủ - tớ trong lịch sử.
• Sắc thái ý nghĩa: Từ này không chỉ đơn thuần chỉ nghề nghiệp mà còn gợi lên thân phận thấp kém, phụ thuộc của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

Biến thể và từ gần giống

• Con nhài (dt., cổ): Từ đồng nghĩa với "con ở", cũng dùng để chỉ người hầu gái.
• Đầy tớ (dt.): Từ chỉ chung người làm công, người hầu, có thể dùng cho cả nam và nữ, phạm vi nghĩa rộng hơn.
• Người giúp việc (dt.): Cách gọi phổ biến, trung lập và hiện đại hơn.
• Osin (dt., từ mượn): Từ thông tục, vay mượn từ tiếng Nhật, dùng trong ngôn ngữ hiện đại để chỉ người giúp việc nhà.

Từ đồng nghĩa

• Người hầu: Người phục vụ trong nhà.
• Kẻ ở: Cách gọi có sắc thái coi thường hoặc cổ xưa hơn.
• Hầu gái: Từ chỉ riêng người phụ nữ làm công việc hầu hạ.

Lưu ý sử dụng

• Tính cổ xưa: "Con ở" là một từ cổ. Trong giao tiếp tiếng Việt hiện đại, người ta thường dùng các từ như "người giúp việc", "bảo mẫu" (nếu trông trẻ), hoặc "osin" (trong khẩu ngữ) thay thế.
• Sắc thái: Khi sử dụng từ này trong bối cảnh hiện đại, cần lưu ý vì nó có thể mang sắc thái cũ kỹ, hoặc trong một số ngữ cảnh có thể bị coi là thiếu tôn trọng. Nó chủ yếu phù hợp khi phân tích văn học cổ hoặc mô tả bối cảnh lịch sử.

1. dt. Như Con nhài: Rõ ràng thật lứa đôi ta, làm ra con ở chủ nhà đôi nơi (K).