Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Hiện tượng câu thơ có vần không đúng, không ăn khớp với vần của câu thơ trước đó trong một bài thơ có quy tắc gieo vần: "Lạc vận" là một thuật ngữ trong thơ ca, dùng để chỉ lỗi khi vần của một câu thơ không phù hợp với hệ thống vần đã được thiết lập trong bài thơ, làm phá vỡ tính nhạc điệu và sự hài hòa.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Bài thơ này có một câu bị lạc vận, khiến toàn bộ khổ thơ nghe không trôi chảy. (Câu thơ này bị sai vần, làm cho cả khổ thơ nghe không suôn sẻ.)
  • Nhà thơ non tay dễ mắc lỗi lạc vận. (Nhà thơ mới vào nghề dễ phạm lỗi gieo vần không đúng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "bị lạc vận": được dùng để miêu tả trạng thái một câu thơ đã phạm lỗi về vần.
  • Đoạn thơ ấy hay về ý tứ nhưng tiếc là bị lạc vận. (Đoạn thơ ấy có nội dung hay nhưng đáng tiếc là sai vần.)
• "tránh lạc vận": chỉ việc cẩn thận trong sáng tác để không mắc lỗi sai vần.
  • Khi làm thơ luật, việc tránh lạc vận là rất quan trọng. (Khi sáng tác thơ Đường luật, việc tránh gieo vần sai là cực kỳ quan trọng.)

Biến thể và từ gần giống

• Sai vận (cụm từ): có nghĩa tương tự "lạc vận", chỉ việc gieo vần không đúng.
  • Câu thơ này sai vận so với các câu còn lại. (Câu thơ này gieo vần sai so với những câu khác.)
• Gieo vận (động từ): hành động lựa chọn và sử dụng vần trong thơ.
  • Nghệ thuật gieo vận tạo nên nhạc tính cho thơ. (Kỹ thuật sử dụng vần tạo nên tính nhạc cho bài thơ.)

Từ đồng nghĩa

• Thất vận: (từ Hán Việt, ít dùng hơn) cũng có nghĩa là sai, mất vần trong thơ.

Từ trái nghĩa

• Đúng vận: chỉ việc câu thơ có vần phù hợp, ăn khớp với quy tắc.
  • Cả bài thơ đều đúng vận, thể hiện tay nghề điêu luyện của tác giả. (Toàn bộ bài thơ đều gieo vần chuẩn, cho thấy kỹ thuật điêu luyện của tác giả.)
• Hiệp vận: chỉ sự hài hòa, ăn khớp về vần điệu giữa các câu thơ.

Lưu ý sử dụng

• "Lạc vận" là một thuật ngữ chuyên môn, chủ yếu được sử dụng trong phê bình, bình luận văn học hoặc khi nói về kỹ thuật sáng tác thơ ca. Nó ít khi được dùng trong ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày.
• Lỗi "lạc vận" thường được nhắc đến nhiều trong các thể thơ có quy tắc gieo vần chặt chẽ như thơ Đường luật, lục bát, song thất lục bát, hơn là trong thơ tự do.

1. Nói câu thơ vần không đúng với vần trên.