Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Cảm thấy buồn thương, xúc động mạnh mẽ một cách thầm kín: "ngùi ngùi" diễn tả một cảm xúc buồn man mác, thường gợi nhớ về những kỷ niệm, con người hoặc sự việc đã qua, khiến lòng dậy lên nỗi niềm khó tả.
   • Có cảm giác nghẹn ngào, tê tái nơi lòng: Từ này còn thể hiện một nỗi buồn thấm sâu, có thể khiến người ta rơi nước mắt.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Nhìn cảnh vật cũ, lòng tôi chợt thấy ngùi ngùi. (Khi nhìn cảnh vật xưa, lòng tôi bỗng dưng cảm thấy buồn man mác, xúc động.)
  • Câu chuyện của bà khiến ai nấy đều ngùi ngùi thương cảm. (Câu chuyện của bà khiến mọi người đều cảm thấy nghẹn ngào, thương xót.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng để bổ nghĩa cho danh từ trừu tượng: "ngùi ngùi" thường đi kèm với các danh từ chỉ cảm xúc như "nỗi nhớ", "lòng", "tâm trạng".

  • Một nỗi nhớ ngùi ngùi chợt ùa về trong đêm khuya. (Một nỗi nhớ buồn man mác bỗng ùa về trong đêm khuya.)

• Kết hợp với các từ chỉ mức độ: Có thể dùng với "hơi", "thấy", "cảm thấy" để làm rõ cường độ cảm xúc.

  • Nghe tin ấy, anh ấy chỉ hơi ngùi ngùi rồi lại trấn tĩnh ngay. (Nghe tin đó, anh ấy chỉ hơi buồn man mác một chút rồi lại bình tĩnh lại ngay.)

Biến thể và từ gần giống

• Bùi ngùi (tính từ): Là từ đồng nghĩa, cùng chỉ cảm giác buồn thương, xúc động nghẹn ngào. "Ngùi ngùi" thường được coi là biến thể hoặc cách nói khác của "bùi ngùi".

  • Lòng anh bỗng dâng lên một cảm giác bùi ngùi khó tả. (Lòng anh bỗng dâng lên một cảm giác buồn thương, xúc động khó tả.)

• Xao xuyến (tính từ): Cảm động, bồi hồi, nhưng thường thiên về sự rung động nhẹ nhàng hơn là nỗi buồn sâu thẳm như "ngùi ngùi".

• Nghẹn ngào (tính từ): Diễn tả cảm xúc mạnh đến mức nghẹn lại, không nói nên lời, thường dẫn đến khóc.

Từ đồng nghĩa

• Bồi hồi: Cảm xúc xao xuyến, thổn thức.
• Thổn thức: Cảm động, buồn thương đến mức tim như thắt lại.
• Man mác: Buồn nhẹ, lan tỏa khắp tâm hồn.

Thành ngữ liên quan

• Lòng ngùi ngùi thương nhớ: Cụm từ diễn tả tâm trạng buồn thương và nhớ mong da diết.
  • Mỗi độ thu về, lòng lại ngùi ngùi thương nhớ những ngày xưa cũ. (Mỗi khi mùa thu đến, lòng lại dâng lên nỗi buồn thương nhớ những ngày đã qua.)

1. Nh. Bùi ngùi.