Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Nghèo khổ và có địa vị thấp kém trong xã hội: Từ dùng để chỉ tình trạng vừa thiếu thốn về vật chất, vừa không có địa vị, sự tôn trọng trong cộng đồng.
   • Tầm thường, nhỏ mọn (về thân phận): Thường dùng với sắc thái khiêm nhường hoặc mặc cảm, chỉ một thân phận không đáng kể.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • "Nghèo hèn, ai chớ phàn nàn làm chi." (Thân phận nghèo khổ thấp hèn, đừng than vãn làm gì.)
  • Xuất thân từ một gia đình nghèo hèn, ông ấy đã phấn đấu không ngừng. (Coming from a poor and lowly family, he strived relentlessly.)
  • Anh ta không bao giờ chê bai người khác vì họ nghèo hèn. (He never looks down on others for being poor and humble.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chương, thơ ca cổ điển: Từ thường xuất hiện trong các tác phẩm văn học cổ hoặc thơ ca để diễn tả thân phận nhỏ bé, đáng thương, mang tính chất điển cố.

  • "Thân này dẫu nghèo hèn cũng đành." (Thân phận này dù có nghèo hèn cũng phải chấp nhận.)

• Dùng với sắc thái tự trách hoặc khiêm nhường: Người nói có thể dùng từ này để nói về bản thân một cách khiêm tốn, hạ mình.

  • Tôi chỉ là kẻ nghèo hèn, đâu dám mơ ước điều cao xa. (I am just a poor and lowly person, how dare I dream of lofty things.)

Biến thể và từ gần giống

• Nghèo khó (tt): Chỉ tập trung vào sự thiếu thốn về kinh tế, vật chất, ít hàm ý về địa vị xã hội.
• Hèn mọn (tt): Nhấn mạnh vào sự thấp kém, tầm thường về nhân cách hoặc địa vị, có thể không liên quan đến nghèo khó về vật chất.
• Bần hàn (tt): Từ Hán Việt, chỉ cảnh nghèo túng, thiếu thốn cùng cực.

Từ đồng nghĩa

• Bần cùng: Nghèo đến mức cùng cực.
• Khố rách áo ôm: Thành ngữ chỉ cảnh nghèo khổ, rách nát.
• Thấp hèn: Nhấn mạnh vào địa vị xã hội thấp kém, có thể đi kèm hoặc không đi kèm với sự nghèo khó.

Từ trái nghĩa

• Giàu sang: Vừa có nhiều tiền của, vừa có địa vị cao.
• Quyền quý: Có quyền lực và địa vị cao trong xã hội.
• Vinh hoa: Sự hiển hách, vẻ vang và giàu có.

Thành ngữ, cụm từ liên quan

• Con nhà nghèo hèn: Chỉ những người xuất thân từ gia cảnh nghèo khó và địa vị thấp kém.
• Phận nghèo hèn: Số phận, thân phận nghèo khổ và thấp hèn.
  • Ông trời sinh ra phận nghèo hèn, biết làm sao bây giờ? (Heaven gave me a poor and lowly fate, what can I do now?)

1. tt Nghèo mà ở địa vị thấp trong xã hội: Nghèo hèn, ai chớ phàn nàn làm chi (Tản-đà).